Η τερηδόνα είναι μία από τις πιο διαδεδομένες νόσους στον άνθρωπο. Παρά τις τεράστιες προόδους της οδοντιατρικής, 9 στους 10 ενήλικες έχουν εμπειρία τερηδόνας. Σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, η συχνότητα φτάνει το 60-80% σε πολλές χώρες — συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Σε αυτό το άρθρο θα δείτε τι είναι ακριβώς η τερηδόνα, γιατί δημιουργείται, ποιοι είναι σε αυξημένο κίνδυνο και πώς συνδυάζονται οι σύγχρονες μέθοδοι πρόληψης — από το fluoride και το βούρτσισμα μέχρι τη χρήση αντιμικροβιακού διαλύματος με πολυεξανίδη (όπως το ProntOral® της B|Braun), που στοχεύει το αίτιο και όχι μόνο το αποτέλεσμα.
1. Τι είναι η τερηδόνα
Η τερηδόνα είναι μια πολυπαραγοντική μολυσματική νόσος που οδηγεί σε σταδιακή απομεταλλοποίηση και καταστροφή του σμάλτου και της οδοντίνης. Δεν είναι κάτι “που απλώς συμβαίνει” — είναι το αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου βιοχημικού κύκλου.
Το τετράπτυχο της τερηδόνας
Για να σχηματιστεί τερηδόνα χρειάζονται 4 παράγοντες ταυτόχρονα:
- Δόντι ευάλωτο
- Παθογόνα βακτήρια (κυρίως Streptococcus mutans)
- Υπόστρωμα (απλά σάκχαρα — γλυκόζη, σακχαρόζη, φρουκτόζη)
- Χρόνος — επανειλημμένα επεισόδια οξέωσης
Αν αφαιρέσετε οποιονδήποτε από τους 4, η τερηδόνα δεν δημιουργείται. Εδώ είναι το κλειδί της πρόληψης.
2. Πώς δημιουργείται — βιοχημικός μηχανισμός
- Ο Streptococcus mutans προσκολλάται στο δόντι μέσω του βιοφίλμ (πλάκα)
- Παράγει το ένζυμο γλυκοζυλοτρανσφεράση που μετατρέπει τη σακχαρόζη σε κολλώδεις γλυκάνες
- Μεταβολίζει τη γλυκόζη και παράγει γαλακτικό οξύ ως υποπροϊόν
- Το γαλακτικό οξύ πέφτει το pH στην επιφάνεια του δοντιού κάτω από 5.5
- Σε χαμηλό pH, ο υδροξυαπατίτης του σμάλτου διαλύεται → απομεταλλοποίηση
- Με επανειλημμένα επεισόδια → ορατή κοιλότητα = τερηδόνα
Ο “καμπύλος Stephan”
Μετά από κάθε γεύμα/σνακ με σάκχαρο, το pH στην επιφάνεια του δοντιού πέφτει από τα φυσιολογικά 7 σε ~4.5 μέσα σε λεπτά, και επιστρέφει στα 7 μέσα σε 30-60 λεπτά (αν δεν προσληφθεί άλλο σάκχαρο). Όσο πιο συχνά τρώτε γλυκό, τόσο πιο πολύ ώρα τα δόντια σας είναι σε “κίνδυνο”.
3. Παράγοντες κινδύνου
Διατροφικοί
- Συχνότητα κατανάλωσης γλυκών > ποσότητα
- Καραμέλες, καραμέλες με ξύλο, παστίλιες — παρατεταμένη παρουσία σακχάρου στο στόμα
- Ζαχαρούχα ποτά — ιδιαίτερα μεταξύ γευμάτων
- Όξινα ποτά (lemon-flavored, sports drinks) — διπλό χτύπημα
Συμπεριφορικοί
- Ελλιπές βούρτσισμα
- Καθόλου νήμα
- Μη επισκέψεις οδοντιάτρου >1 χρόνο
- Σνακ πριν τον ύπνο χωρίς βούρτσισμα
Φυσιολογικοί
- Ξηροστομία (φάρμακα, σύνδρομο Sjögren, ακτινοθεραπεία)
- Ορθοδοντικά — αυξάνουν τις περιοχές κατακράτησης
- Γενετική προδιάθεση στη σύσταση σμάλτου
- Παλιννοστητικές προδιαθέσεις στο μικροβίωμα
Συγκεκριμένες ομάδες κινδύνου
- Παιδιά (σμάλτο ακόμα ώριμο)
- Ηλικιωμένοι (ριζική τερηδόνα από ξηροστομία)
- Διαβητικοί
- Ασθενείς υπό χημειο-/ακτινοθεραπεία (mucositis + ξηροστομία)
- Έγκυες (όξινο pH από εμετούς, ορμονικές αλλαγές)
4. Πρωτογενής πρόληψη — η βάση
Μηχανικός καθαρισμός
| Στοιχείο | Συχνότητα | Σημείωση |
|---|---|---|
| Βούρτσισμα | 2× την ημέρα × 2 λεπτά | Μαλακή βούρτσα ή ηλεκτρική |
| Οδοντικό νήμα | 1× την ημέρα | Πριν το βραδινό βούρτσισμα |
| Μεσοδόντια βουρτσάκια | 1× την ημέρα | Σε ασθενείς με μεγάλα μεσοδόντια |
| Καθαρισμός γλώσσας | 1× την ημέρα | Με ξύστρα |
Fluoride
- Οδοντόκρεμα με fluoride 1450 ppm (ενήλικες) ή 1000 ppm (παιδιά)
- Ξεπλύστε με λίγο νερό μετά το βούρτσισμα ή καθόλου (“spit, don’t rinse”)
- Επαγγελματική εφαρμογή fluoride (varnish) 2× ετησίως σε υψηλό κίνδυνο
Διατροφικές παρεμβάσεις
- Μείωση συχνότητας σνακ με σάκχαρο
- Αντικατάσταση με ξυλιτόλη (chewing gum) — έχει αντιτερηδονογόνο δράση
- Νερό μεταξύ γευμάτων αντί χυμών
- Όχι σνακ πριν τον ύπνο
5. Δευτερογενής πρόληψη — αντιμικροβιακή προσέγγιση
Πέρα από τη μηχανική προσέγγιση, σε ασθενείς υψηλού κινδύνου η αντιμικροβιακή θεραπεία στοχεύει απευθείας τον S. mutans και το βιοφίλμ.
Γιατί η χλωρεξιδίνη δεν είναι μακροχρόνια λύση
Η χλωρεξιδίνη 0,12-0,2% μειώνει σημαντικά τους στρεπτόκοκκους, αλλά:
- Δεν συνιστάται >14 ημέρες (χρώση δοντιών)
- Δεν συνδυάζεται με fluoride οδοντόκρεμα (εξουδετέρωση)
- Συχνά προκαλεί δυσγευσία
Γιατί το ProntOral® (πολυεξανίδη) είναι κατάλληλο
Η πολυεξανίδη (PHMB) του ProntOral®:
- Δρα κατά S. mutans και άλλων στρεπτόκοκκων του στόματος
- Μπορεί να χρησιμοποιείται μακροχρόνια χωρίς χρώση δοντιών
- Δεν αλληλεπιδρά με fluoride — συμπληρώνει τη δράση της οδοντόκρεμας
- Χωρίς αλκοόλη — κατάλληλο για ασθενείς με ξηροστομία
- Με γεύση peppermint — διατηρεί τη συμμόρφωση
Πρωτόκολλο χρήσης για πρόληψη τερηδόνας
| Κατάσταση ασθενούς | Δόση | Συχνότητα | Διάρκεια |
|---|---|---|---|
| Χαμηλός κίνδυνος, καθημερινή χρήση | 10 ml | 1× βραδινό | Συνεχώς |
| Υψηλός κίνδυνος | 10 ml | 2× ημερησίως | Συνεχώς |
| Πρόσφατη πολλαπλή τερηδόνα | 10 ml | 2× | 3 μήνες, αξιολόγηση |
| Ασθενής υπό ορθοδοντικά | 10 ml | 2× | Όλη η διάρκεια |
| Ξηροστομία | 10 ml | 2× + ενυδάτωση | Συνεχώς |
| Παιδιά >4 ετών υψηλού κινδύνου | 5 ml | 1× βραδινό | Υπό ιατρική επίβλεψη |
| Έγκυες | 10 ml | 1× | Με ιατρική σύσταση |
6. Ειδικές κλινικές καταστάσεις
Παιδιά
Σε παιδιά, η τερηδόνα στα νεογιλά δόντια (“μπιμπερονόθηκη τερηδόνα”) οφείλεται κυρίως στη συχνή έκθεση σε ζαχαρούχα ποτά/μπιμπερόν τη νύχτα. Πρόληψη:
- Όχι μπιμπερόν με ζαχαρούχα ποτά τη νύχτα
- Καθαρισμός δοντιών με γάζα/βούρτσα από τα 6 μηνών
- Επίσκεψη οδοντιάτρου από τον 1ο χρόνο
- Fluoride varnish 2×/έτος
- Από τα 4 ετών: ProntOral® 5 ml 1× βραδινό σε παιδιά υψηλού κινδύνου
Ασθενείς υπό ακτινοθεραπεία κεφαλής-τραχήλου
Η ακτινοβολία προκαλεί σοβαρή ξηροστομία και τερηδόνα ακτινοβολίας — επίθεση στη ρίζα του δοντιού. Πρόληψη:
- Επαγγελματικός καθαρισμός πριν την ακτινοθεραπεία
- Fluoride trays καθημερινά
- ProntOral® 4× ημερησίως καθ’ όλη τη διάρκεια θεραπείας
Ηλικιωμένοι
Η ριζική τερηδόνα είναι συχνή λόγω υπερσιαλλωτάφου ρίζας από ουλική ύφεση. Συνιστούμε:
- Καθημερινό ProntOral® σε σφουγγάρι/βούρτσα
- High-fluoride toothpaste (5000 ppm)
- Επίσκεψη οδοντιάτρου 3-4× ετησίως
7. Πότε πρέπει να επισκεφτείτε οδοντίατρο
- Συστηματικά: Καθαρισμός 2× ετησίως
- Άμεσα: Αν δείτε σκουρόχρωμα σημεία, νιώσετε ευαισθησία σε κρύο/θερμό, ή νιώσετε “γρατζουνιά” με τη γλώσσα
8. Τι ΔΕΝ προλαμβάνει την τερηδόνα
- “Καλή κληρονομικότητα” (γενετική) — δεν εξαλείφει τον κίνδυνο
- Φυσικοί χυμοί φρούτων (συχνά εξίσου όξινοι με αναψυκτικά)
- Καραμέλες με μέλι/ζάχαρη brown (“φυσικές” — αλλά εξίσου τερηδονογόνες)
- Διαλύματα μόνο με αλκοόλη χωρίς fluoride/PHMB
- Βούρτσισμα μετά από όξινο γεύμα (φθείρει το ήδη μαλακό σμάλτο — περιμένετε 30 λεπτά)
${{products:190}}
Συντάκτης & Επιμέλεια
Συντάκτης: Ιατρική Ομάδα Traumacare — αποκλειστικός διανομέας B|Braun στην Ελλάδα.
Τελευταία ενημέρωση: Μάιος 2026 · Disclaimer: Ενημερωτικό άρθρο, δεν αντικαθιστά τη συμβουλή ιατρού.
Επικοινωνία με την Ιατρική Ομάδα Traumacare
Έχετε ερωτήσεις για το ProntOral®;
Δωρεάν συμβουλή για χρήση σε ασθενή, ΜΕΘ, οίκο ευγηρίας ή χειρουργική προετοιμασία.
| ✉️ Φόρμα επικοινωνίας | 💬 Viber Traumacare ✓ |
📞 Τηλέφωνο: 2311 286262
Φόρμα επικοινωνίας
Όλο το Cluster ProntOral®
- #00 — ProntOral®: πλήρης οδηγός χρήσης
- #01 — Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση
- #02 — Pre-surgical MDRO decolonization bundle
- #03 — VAP prevention στη ΜΕΘ
- #04 — Mucositis σε ογκολογικούς ασθενείς
- #05 — ProntOral® στη φροντίδα κατ' οίκον
- #06 — ProntOral® vs χλωρεξιδίνη
- #07 — Από την οδοντιατρική προφύλαξη στη νοσοκομειακή λοίμωξη
- #08 — Πλάκα στα δόντια
- #09 — Τερηδόνα
- #10 — Ουλίτιδα
- #11 — Περιοδοντίτιδα
- #12 — Άφθες στόματος
- #13 — ProntOral® vs Curasept
- #14 — ProntOral® vs Elgydium & Hexoral