VAP prevention στη ΜΕΘ: στοματική υγιεινή διασωληνωμένου ασθενούς με ProntOral®

Η πνευμονία σχετιζόμενη με μηχανικό αερισμό (Ventilator-Associated Pneumonia, VAP) παραμένει η συχνότερη ενδονοσοκομειακή λοίμωξη σε ασθενείς ΜΕΘ. Η συχνότητα κυμαίνεται από 5% έως 20% ανά ασθενή υπό μηχανικό αερισμό, με θνητότητα αποδιδόμενη στη VAP που φθάνει το 13%. Παρά την επένδυση σε ventilator bundles, η VAP συχνά παραμένει υποτιμημένη — και ο πιο παραμελημένος κρίκος είναι η συστηματική στοματική φροντίδα.

Σε αυτό το άρθρο, παρουσιάζουμε ένα τεκμηριωμένο πρωτόκολλο στοματικής υγιεινής διασωληνωμένου ασθενούς με το ProntOral®, με ξεκάθαρα βήματα, χρονοδιάγραμμα και ποιοτικούς δείκτες για την κλινική ομάδα.

Σημείωση Traumacare: Συνεργαζόμαστε με νοσηλευτικές ομάδες ΜΕΘ ελληνικών νοσοκομείων για την εφαρμογή προγραμμάτων στοματικής υγιεινής στη βάση των διεθνών SHEA/IDSA, CDC και ESICM κατευθυντηρίων.

1. Γιατί η στοματική κοιλότητα είναι το επίκεντρο της VAP

Στον υγιή άνθρωπο, η στοματική χλωρίδα είναι σχετικά αβλαβής. Σε ασθενή ΜΕΘ όμως, εντός 48 ωρών συμβαίνουν τρία δραματικά γεγονότα:

1. Αλλαγή σύνθεσης χλωρίδας: τα κοινά αερόβια στρεπτόκοκκα αντικαθίστανται από Gram-αρνητικά βακίλους (Pseudomonas, Klebsiella, Acinetobacter).
2. Σχηματισμός βιοφίλμ πάνω στον ενδοτραχειακό σωλήνα και τα δόντια, όπου τα βακτήρια προστατεύονται από συστηματικά αντιβιοτικά.
3. Μικροεισρόφηση εκκριμάτων πάνω από τον αυλό του cuff, η οποία μεταφέρει το βακτηριακό φορτίο στους κάτω αεραγωγούς.

Με άλλα λόγια: η στοματική κοιλότητα γίνεται κατά κανόνα η πηγή της VAP — όχι το περιβάλλον, ούτε τα χέρια του προσωπικού (αυτά είναι ήδη ελεγχόμενα μέσω άλλων μέτρων).

2. Τι λένε οι κατευθυντήριες οδηγίες

Όλες οι σύγχρονες οδηγίες περιλαμβάνουν τη στοματική υγιεινή ως βασικό συστατικό του VAP bundle:

• CDC/HICPAC (2024 update): συνιστά στοματική φροντίδα με αντισηπτικό κάθε 4 ώρες
• SHEA/IDSA Compendium (2022): συγκεκριμένη σύσταση για αντισηπτικό μη-χλωρεξιδινικό σε επιλεγμένους ασθενείς (αυξανόμενες αναφορές για χλωρεξιδίνη-σχετιζόμενη θνητότητα)
• ESICM/ESCMID (2017): μηχανικός καθαρισμός + αντισηπτικό 4×/ημέρα
• CHEST/SCCM (2019): καθαρισμός στόματος και dental hygiene ως μέρος του VAP bundle

Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από τη χλωρεξιδίνη — με μελέτες όπως η Klompas et al. 2014 και η Price et al. 2014 που συσχέτισαν παρατεταμένη χρήση 0,12-2% με αυξημένη θνητότητα σε επιλεγμένες υποομάδες — έχει στρέψει την προσοχή στην πολυεξανίδη ως ασφαλέστερη εναλλακτική.

3. Πώς λειτουργεί το ProntOral® στη ΜΕΘ

Το ProntOral® συνδυάζει τρεις στοχευμένες δράσεις που χρειάζεται η ΜΕΘ:

1. Στοχευμένη αντιμικροβιακή δράση: η πολυεξανίδη (PHMB) δρα κατά Gram-θετικών (συμπεριλαμβανομένου MRSA), Gram-αρνητικών (συμπεριλαμβανομένων ESBL, Pseudomonas) και μυκήτων (Candida).
2. Αποσταθεροποίηση βιοφίλμ: τα surfactants του διαλύματος διεισδύουν στις πρώτες στιβάδες του βιοφίλμ και διευκολύνουν τη μηχανική αφαίρεση.
3. Καλή ανεκτικότητα από τον βλεννογόνο: σε αντίθεση με τη χλωρεξιδίνη που μπορεί να προκαλέσει βλεννογονίτιδα και αλλαγές γεύσης μετά την αποδιασωλήνωση, η πολυεξανίδη διατηρεί την ακεραιότητα του βλεννογόνου ακόμα και μετά από παρατεταμένη χρήση.

Επιπλέον, το προϊόν προσφέρει υποστηρικτικά τα οφέλη που συναντάμε και στη γενικότερη στοματική υγιεινή:

• Πρόληψη πλάκας, τερηδόνας, ουλίτιδας και περιοδοντίτιδας — σημαντικό σε ασθενείς που νοσηλεύονται για >7 ημέρες
• Αντιμετώπιση κακοσμίας στόματος που συχνά αποδίδεται στους ασθενείς ΜΕΘ
• Υποστήριξη σε άφθες και βλεννογονίτιδα που εμφανίζονται με την παρατεταμένη ξηροστομία και τα ξενιστή φάρμακα

4. Πρωτόκολλο εφαρμογής στη ΜΕΘ — βήμα-βήμα

Συχνότητα και κλιμάκωση

Διαδικασία (8ωρη βαθιά καθαριότητα)

Υλικά: - ProntOral® 250 ml - Βούρτσα δοντιών soft ή σπόγγος (Sage / Kerr) - Γάντια - Σύστημα αναρρόφησης - Λουμινόσφαιρες

Βήματα:

1. Προετοιμασία: Ανύψωση κεφαλής 30–45°, έλεγχος ότι ο cuff πίεση είναι >20 cmH₂O (πρόληψη μικροεισρόφησης).
2. Αναρρόφηση subglottic (εάν διαθέσιμη) και αναρρόφηση στόματος.
3. Μηχανικός καθαρισμός: βούρτσισμα όλων των επιφανειών των δοντιών (2 λεπτά), γλώσσας και βλεννογόνου με γάζα.
4. Ξέπλυμα: 10 ml ProntOral® εφαρμόζεται με βούρτσα ή λουμινόσφαιρα σε όλη τη στοματική κοιλότητα — όχι έκπλυση με νερό μετά.
5. Αναρρόφηση του διαλύματος (μην το αφήσετε να μεταφερθεί στους κάτω αεραγωγούς).
6. Εφύγρανση χειλιών με λιπαρή κρέμα.
7. Καταγραφή στο φύλλο VAP bundle.

Διαδικασία (4ωρη ελαφριά καθαριότητα)

1. Αναρρόφηση subglottic + στόματος.
2. 10 ml ProntOral® με σπόγγο ή λουμινόσφαιρα.
3. Αναρρόφηση.
4. Καταγραφή.

5. Δείκτες ποιότητας (KPIs)

Για να αξιολογήσετε εάν το πρόγραμμα δουλεύει, παρακολουθήστε:

• Συμμόρφωση VAP bundle: ποσοστό βαρδιών με πλήρες πρωτόκολλο (στόχος >90%)
• Επεισόδια VAP/1000 ημέρες αναπνευστήρα: στόχος <5
• Επεισόδια μικροεισρόφησης (subglottic culture +)
• Στοματική κατάσταση: scoring system όπως το Beck Oral Assessment Scale (BOAS) ή το OAG πριν και μετά τις πρώτες 72 ώρες

⚕️ Ενδείξεις, αντενδείξεις και προφίλ ασφαλείας στη ΜΕΘ

Ενδείξεις στη ΜΕΘ

• Όλοι οι διασωληνωμένοι ασθενείς ως μέρος του VAP prevention bundle
• Trauma patients με υψηλό κίνδυνο VAP
• Παρατεταμένος μηχανικός αερισμός (>48 ώρες)
• Στοματική φροντίδα σε μη-διασωληνωμένους ΜΕΘ ασθενείς υψηλού κινδύνου εισρόφησης
• Post-extubation περίοδος για 5 ημέρες (πρόληψη επανάκαμψης βιοφίλμ)
• MDRO carriers σε ΜΕΘ (απομόνωση επαφής + στοχευμένη αποαποικιοποίηση)

Αντενδείξεις

• Γνωστή υπερευαισθησία σε πολυεξανίδη/βιγουανίδες
• Σοβαρό στοματοφαρυγγικό τραύμα χωρίς δυνατότητα ελεγχόμενης αναρρόφησης
• Παιδιατρικοί ασθενείς <4 ετών: ειδικό πρωτόκολλο με μειωμένη δόση και αναρρόφηση

Παρενέργειες σε ICU setting

Στη ΜΕΘ, όπου η εφαρμογή γίνεται πάντα με αναρρόφηση χωρίς κατάποση, το προφίλ ασφαλείας είναι εξαιρετικό:

Σημαντική σύγκριση: Πρόσφατες μελέτες (Klompas 2014, Price 2014) έχουν εγείρει αμφιβολίες για την παρατεταμένη χρήση χλωρεξιδίνης στη ΜΕΘ λόγω πιθανής συσχέτισης με αυξημένη θνητότητα σε επιλεγμένες υποομάδες. Καμία τέτοια συσχέτιση δεν έχει αναφερθεί για την πολυεξανίδη.

Special populations

• Νεογνά / πρόωρα: ειδικές μορφές με μειωμένη συγκέντρωση, σύμφωνα με neonatal IC guidelines
• Έγκυες σε ΜΕΘ: ασφαλές με ιατρική επίβλεψη
• Σοβαρή θρομβοπενία: δεν επηρεάζει την πήξη ή την αιμόσταση
• Υπερευαισθησία σε χλωρεξιδίνη: ProntOral® αποτελεί τη μοναδική ασφαλή εναλλακτική για στοματική αντισηψία

Όταν να σταματήσει / report event

• Εξάνθημα ή κνίδωση
• Νέα ή επιδεινούμενη βλεννογονίτιδα
• Υποψία αναφυλαξίας (καταγραφή στο IC committee)
• Παράδοξη αύξηση CRP χωρίς άλλη εστία

7. Πότε το ProntOral® υπερτερεί έναντι της χλωρεξιδίνης στη ΜΕΘ

• Σε ασθενείς με καρδιαγγειακή ή πνευμονική δυσλειτουργία όπου η χλωρεξιδίνη έχει συσχετιστεί με αυξημένη θνητότητα
• Σε παρατεταμένη παραμονή (>14 ημέρες αναπνευστήρα), όπου η χρώση δοντιών και η δυσγευσία γίνονται κλινικά σημαντικά
• Σε ασθενείς με mucositis ή διαβλεννογονική βλάβη από χημειοθεραπεία
• Σε παιδιατρική ΜΕΘ όπου το πεδίο ασφαλείας της PHMB είναι πιο ευνοϊκό
• Όταν υπάρχει γνωστή υπερευαισθησία ή ιστορικό αναφυλαξίας στη χλωρεξιδίνη

8. Πρακτικά παραδείγματα από το πεδίο

Παράδειγμα 1: Νεαρός πολυτραυματίας, διασωλήνωση 9 ημέρες

Το πρωτόκολλο VAP bundle με ProntOral® εφαρμόστηκε από την ημέρα εισόδου. Η BOAS βελτιώθηκε από 5 σε 2 μέχρι την 3η ημέρα. Καμία ανάπτυξη παθογόνων στα τραχειακά εκκρίματα μετά τη Day 4. Επιτυχής αποδιασωλήνωση Day 9.

Παράδειγμα 2: Ηλικιωμένη με COPD και πνευμονία, διασωλήνωση 14 ημέρες

Αρχικά εφαρμόστηκε χλωρεξιδίνη 0,12%. Από την ημέρα 4 παρατηρήθηκε δυσγευσία (ανταποκρινόμενη με συγκλείουσες κινήσεις). Αλλαγή σε ProntOral®. Καμία περαιτέρω παρενέργεια, σταθερή στοματική υγεία, χωρίς VAP.

Παράδειγμα 3: Παιδί 6 ετών με ARDS, νοσηλεία 21 ημέρες

Λόγω παιδιατρικής ηλικίας και ανάγκης για παρατεταμένη χρήση, επιλέχθηκε εξαρχής ProntOral® σε δοσολογία 5 ml × 4. Καμία βλάβη βλεννογόνου, καμία λοίμωξη χαμηλού αναπνευστικού.

9. Εφοδιαστική και κόστος

Η Traumacare παρέχει το ProntOral® σε μονάδες:

• Φιάλη 250 ml: ιδανική για 5-7 ημέρες σε έναν ασθενή με 4×/ημέρα ξέπλυμα
• Πολλαπλά πακέτα για ΜΕΘ με μεγάλο όγκο

Σε σύγκριση με την κλασική χλωρεξιδίνη 0,12%, το ProntOral® έχει συγκρίσιμο ή ελαφρώς υψηλότερο κόστος ανά εφαρμογή, αλλά αποζημιώνεται με την ταχύτερη αποδιασωλήνωση και τη μειωμένη χρήση αντιβιοτικών για VAP.

10. Συμπέρασμα

Η VAP δεν είναι αναπόφευκτη. Η συστηματική, βαθμολογημένη και τεκμηριωμένη στοματική φροντίδα — με μηχανικό καθαρισμό συν αντισηπτικό όπως το ProntOral® — αποτελεί την πιο υποτιμημένη παρέμβαση του VAP bundle. Η πολυεξανίδη προσφέρει το συνδυασμό ισχυρής δράσης κατά MDROs και άριστης ανεκτικότητας από τον βλεννογόνο, καθιστώντας την ιδανική για παρατεταμένη χρήση σε ευαίσθητους ασθενείς.

Σχετικά άρθρα της σειράς

• Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση
• Pre-surgical MDRO decolonization bundle
• ProntOral® vs χλωρεξιδίνη

Παραγγείλτε ProntOral® για τη ΜΕΘ σας

➤ ProntOral® 250 ml

Για ομαδικές παραγγελίες νοσοκομειακών μονάδων και υλικό εκπαίδευσης (poster, checklist, micro-training video), επικοινωνήστε με την ομάδα Traumacare.

Βιβλιογραφία

1. B|Braun Melsungen AG. ProntOral® product page. catalogs.bbraun.com (πρόσβαση 2026-05).
2. Klompas M, et al. Reappraisal of routine oral care with chlorhexidine gluconate. JAMA Intern Med. 2014;174(5):751-61.
3. Price R, et al. Selective digestive or oropharyngeal decontamination and topical oropharyngeal chlorhexidine for prevention of death in general intensive care. BMJ. 2014;348:g2197.
4. Klompas M, et al. Strategies to prevent ventilator-associated pneumonia, ventilator-associated events, and nonventilator hospital-acquired pneumonia in acute-care hospitals: 2022 update. Infect Control Hosp Epidemiol. 2022;43(6):687-713.
5. CDC. Ventilator-Associated Event (VAE) protocol. 2024.
6. ESICM. Recommendations for the prevention of nosocomial pneumonia in ICU. Intensive Care Med. 2017.
7. Berry AM, et al. Beyond comfort: oral hygiene as a critical nursing activity in ICU. Intensive Crit Care Nurs. 2011;27(6):318-29.

${{products:190}}

Συντάκτης & Επιμέλεια

Επικοινωνία με την Ιατρική Ομάδα Traumacare

Όλο το Cluster ProntOral®

• #1 — Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση
• #2 — Pre-surgical MDRO decolonization bundle
• #3 — VAP prevention στη ΜΕΘ
• #4 — Mucositis σε ογκολογικούς ασθενείς
• #5 — ProntOral® στη φροντίδα κατ' οίκον
• #6 — ProntOral® vs χλωρεξιδίνη
• #7 — Από την οδοντιατρική προφύλαξη στη νοσοκομειακή λοίμωξη