Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση: γιατί το ProntOral® αλλάζει τον κανόνα

Επί δεκαετίες, η χλωρεξιδίνη κυριαρχούσε αδιαμφισβήτητα στο πεδίο της αντιμικροβιακής στοματικής υγιεινής. Σήμερα, ωστόσο, μια ισχυρότερη και πιο ανεκτική εναλλακτική —η πολυεξανίδη (polyhexamethylene biguanide, PHMB)— μεταβάλλει σταδιακά τα κλινικά πρωτόκολλα, ιδιαίτερα όπου ζητούμενο είναι η αποαποικιοποίηση πολυανθεκτικών μικροοργανισμών (MDROs) χωρίς τις γνωστές παρενέργειες της χλωρεξιδίνης.

Το ProntOral® της γερμανικής B|Braun αποτελεί το πιο ολοκληρωμένο εμπορικά διαθέσιμο διάλυμα PHMB για στοματική χρήση. Στο παρόν deep-dive άρθρο εξετάζουμε:

• Πώς λειτουργεί η πολυεξανίδη σε μοριακό και κυτταρικό επίπεδο
• Γιατί η απουσία χλωρεξιδίνης αποτελεί κλινικό πλεονέκτημα και όχι παραχώρηση
• Ποιοι ασθενείς ωφελούνται περισσότερο
• Πώς εντάσσεται το ProntOral® σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα στοματικής υγιεινής, από τη ΜΕΘ μέχρι το σπίτι

Σημείωση Traumacare: Η εταιρεία μας είναι ο αποκλειστικός διανομέας προϊόντων B|Braun στην Ελλάδα και τα τελευταία χρόνια παρακολουθεί τη μετάβαση πολλών νοσοκομειακών μονάδων από τη χλωρεξιδίνη σε πρωτόκολλα PHMB.

1. Τι είναι η πολυεξανίδη (PHMB) και πώς δρα

Η πολυεξανίδη είναι ένα κατιονικό πολυμερές βιγουανίδης με χημική συγγένεια με τη χλωρεξιδίνη, αλλά σαφώς ηπιότερο τοξικολογικό προφίλ. Χρησιμοποιείται στην ιατρική από τη δεκαετία του 1980, αρχικά στη φροντίδα χρόνιων τραυμάτων (Prontosan®), και τα τελευταία χρόνια έχει επεκτείνει την παρουσία της και στη στοματική φροντίδα μέσω του ProntOral®.

Μηχανισμός δράσης

Σε αντίθεση με τα αλκοολούχα στοματικά διαλύματα που λειτουργούν με μη ειδική κυτταρόλυση, η πολυεξανίδη ακολουθεί έναν στοχευμένο μηχανισμό σε δύο βήματα:

1. Ηλεκτροστατική προσκόλληση: Τα θετικά φορτισμένα μόρια PHMB έλκονται από τη φορτισμένη αρνητικά κυτταρική μεμβράνη των βακτηρίων (φωσφολιπίδια, λιποπολυσακχαρίτες).
2. Αποσταθεροποίηση της μεμβράνης: Διεισδύουν στη διπλοστοιβάδα, αυξάνουν την περατότητα και προκαλούν έξοδο των ενδοκυττάριων συστατικών — οδηγώντας σε βακτηριοκτονία χωρίς ανάπτυξη αντοχής.

Επειδή η μεμβράνη των ανθρώπινων κυττάρων του στοματικού βλεννογόνου περιέχει χοληστερόλη και έχει διαφορετική φόρτιση, το PHMB σχεδόν δεν τα επηρεάζει στις κλινικές συγκεντρώσεις (0,04–0,1%). Αυτή η εκλεκτικότητα είναι το θεμέλιο της ασφάλειας του ProntOral®.

Φάσμα δράσης

Η πολυεξανίδη έχει τεκμηριωμένη in vitro και in vivo δραστικότητα κατά:

• Gram-θετικών βακτηρίων: Staphylococcus aureus, MRSA, Streptococcus mutans, Streptococcus salivarius, εντερόκοκκοι (συμπεριλαμβανομένων VRE)
• Gram-αρνητικών βακτηρίων: Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, ESBL-παραγωγών E. coli, Acinetobacter baumannii
• Μυκήτων: Candida albicans και non-albicans είδη
• Επικαλυμμένων ιών (περιβεβλημένων με φάκελο)

Σημαντικό είναι ότι το ProntOral® διατηρεί τη δράση του και σε παρουσία πρωτεϊνών (αίμα, σάλιο), σε αντίθεση με κάποια ηπιότερα αντισηπτικά.

2. Γιατί η απουσία χλωρεξιδίνης είναι πλεονέκτημα

Η χλωρεξιδίνη παραμένει αποτελεσματική, αλλά έχει συνοδά μειονεκτήματα που γίνονται όλο και πιο εμφανή σε μακροχρόνια χρήση:

Το ProntOral®, με ενεργό μόνο την πολυεξανίδη, εξαλείφει σχεδόν εξ ολοκλήρου αυτές τις παρενέργειες, διατηρώντας παράλληλα ισχυρή αντιμικροβιακή δράση. Αυτή η ισορροπία είναι ο λόγος που πολλά διεθνή πρωτόκολλα ICU και προεγχειρητικά bundles το έχουν εντάξει σε τυπική χρήση.

3. Επίσημες ενδείξεις χρήσης ProntOral®

Σύμφωνα με τον επίσημο κατάλογο B|Braun, το ProntOral® ενδείκνυται για:

• Αποαποικιοποίηση στοματικής κοιλότητας και φάρυγγα, συμπεριλαμβανομένων πολυανθεκτικών μικροοργανισμών (MRSA, VRE, ESBL)
• Πρόληψη σχηματισμού οδοντικής πλάκας
• Πρόληψη τερηδόνας σε ασθενείς με μειωμένη ικανότητα μηχανικού καθαρισμού
• Πρόληψη και υποστηρικτική φροντίδα ουλίτιδας και περιοδοντίτιδας
• Αναστολή ανάπτυξης, εξάπλωσης και μετάδοσης MDROs
• Στήριξη μηχανικού καθαρισμού της στοματικής κοιλότητας

Πέρα από αυτές τις ενδείξεις, η κλινική πράξη έχει δείξει πρόσθετα οφέλη:

• Αντιμετώπιση αφθών (στοματικά έλκη): η πολυεξανίδη μειώνει το βακτηριακό φορτίο γύρω από την αλλοίωση, επιταχύνοντας την επούλωση
• Αντιμετώπιση κακοσμίας στόματος (halitosis): μειώνει τα πτητικά θειούχα παράγωγα (VSCs) που παράγονται από αναερόβια βακτήρια της γλωσσικής ραχιαίας επιφάνειας
• Υποστηρικτική φροντίδα σε mucositis χημειο-/ακτινοθεραπείας
• Στοματική υγιεινή σε διασωληνωμένο ασθενή της ΜΕΘ (VAP prevention)

4. Πού χρησιμοποιείται κλινικά — εικόνα από το πεδίο

Στο νοσοκομείο

• ΜΕΘ: Στοματική φροντίδα διασωληνωμένου ασθενούς για πρόληψη πνευμονίας σχετιζόμενης με μηχανικό αερισμό (VAP). Συνδυάζεται με μηχανικό καθαρισμό 4×/ημέρα.
• Χειρουργείο / προεγχειρητικά: Μέρος του Prontoderm® Set για ολοσωματική αποαποικιοποίηση πριν από επιλεκτικές επεμβάσεις (ορθοπαιδικές, καρδιοχειρουργικές, ογκολογικές).
• Ογκολογικές κλινικές: Συνοδευτική στοματική φροντίδα κατά τη διάρκεια χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας κεφαλής-τραχήλου, για μείωση των επεισοδίων σοβαρής στοματίτιδας.
• Παθολογικές κλινικές: Σε ηλικιωμένους ασθενείς με δυσφαγία, μειωμένη παραγωγή σάλιου ή πτωχή στοματική υγιεινή.

Στους οίκους ευγηρίας

• Καθημερινή χρήση σε ασθενείς με κάκωση πρόσληψης τροφής, dementia, ή απλώς δυσκολία βουρτσίσματος
• Πρόληψη μετάδοσης MDROs σε κοινόχρηστους χώρους
• Πρόληψη αναπνευστικών λοιμώξεων, καθώς η στοματική χλωρίδα είναι η κύρια πηγή ενδονοσοκομειακής πνευμονίας στους ηλικιωμένους

Στο σπίτι

• Ασθενείς που εξήλθαν από χειρουργείο και χρειάζονται 5-7 ημέρες προστασίας
• Ηλικιωμένοι με μειωμένη κινητικότητα
• Άτομα με συχνές άφθες
• Ασθενείς με χρόνια κακοσμία στόματος που δεν ανταποκρίνεται σε άλλα διαλύματα

5. Πρωτόκολλο χρήσης

Δοσολογία

Η τυπική δοσολογία είναι 10 ml ανεξάρτητα διάλυμα 2–3 φορές την ημέρα, για ξέπλυμα 30 δευτερολέπτων.

• Σημαντικό: Δεν χρειάζεται έκπλυση με νερό μετά τη χρήση (rinse-free)
• Δεν χρειάζεται αραίωση — έτοιμο προς χρήση
• Συνιστάται μετά το βούρτσισμα και τουλάχιστον 30 λεπτά πριν ή μετά τη χρήση οδοντόκρεμας με fluoride (όχι λόγω αλληλεπίδρασης όπως στη χλωρεξιδίνη, αλλά για να αφεθεί η δράση του να ασκηθεί ανεμπόδιστα)

Διάρκεια χρήσης

• Προεγχειρητική προετοιμασία: 5 ημέρες πριν την επέμβαση + ημέρα επέμβασης
• MDRO decolonization protocol: 5–7 ημέρες, σύμφωνα με το νοσοκομειακό πρωτόκολλο
• ICU στοματική φροντίδα: 4×/ημέρα για όσο διαρκεί η διασωλήνωση
• Πρόληψη κακοσμίας / αφθών: 2×/ημέρα μέχρι την υποχώρηση των συμπτωμάτων
• Καθημερινή στοματική υγιεινή ηλικιωμένων: 1–2×/ημέρα

Σε ποιους χρειάζεται προσοχή

Το ProntOral® έχει εξαιρετικό προφίλ ασφαλείας, ωστόσο πρέπει να αποφεύγεται σε:

• Παιδιά κάτω των 4 ετών (κίνδυνος κατάποσης)
• Άτομα με γνωστή υπερευαισθησία σε βιγουανίδες
• Δεν συνιστάται κατά την κύηση και τη γαλουχία χωρίς ιατρική σύσταση

6. Τεκμηρίωση: τι λέει η βιβλιογραφία

Η εμπορική διάδοση της πολυεξανίδης στη στοματική φροντίδα υποστηρίζεται από σημαντικό όγκο μελετών:

• Pitten F-A et al. (2003) “Efficacy of cetylpyridinium chloride and PHMB in oral cavity decolonization”, Journal of Hospital Infection — έδειξαν συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα PHMB και χλωρεξιδίνης στη μείωση του βακτηριακού φορτίου, με σαφώς καλύτερη ανεκτικότητα.
• Welk A et al. (2016) “The antimicrobial effect of polyhexanide-based mouth rinse” — επιβεβαίωσαν τη δράση κατά S. mutans και Porphyromonas gingivalis.
• Müller G, Kramer A. (2008) “Biocompatibility index of antiseptic agents” — η πολυεξανίδη εμφανίζει τον υψηλότερο βιοσυμβατότητας δείκτη ανάμεσα σε όλα τα κοινά αντισηπτικά (συμπεριλαμβανομένων χλωρεξιδίνης, οκτενιδίνης, ιωδίου).
• B|Braun Internal Studies (διαθέσιμα κατόπιν αίτησης από Traumacare) — clinical evaluation σε MRSA carriers σε γερμανικά νοσοκομεία.

Πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες από οργανισμούς όπως η WHO για στοματική υγιεινή στη ΜΕΘ, καθώς και τα διεθνή WUWHS statements για χρόνια τραύματα, αναγνωρίζουν την πολυεξανίδη ως αντισηπτικό πρώτης γραμμής σε ευαίσθητους ασθενείς.

7. Πότε προτείνουμε το ProntOral® αντί άλλης λύσης

Το ProntOral® υπερτερεί όταν:

• Ο ασθενής βρίσκεται σε μακροχρόνια χρήση αντισηπτικού (>7 ημέρες)
• Υπάρχει ιστορικό αλλεργίας ή δυσανεξίας στη χλωρεξιδίνη
• Στόχος είναι η διατήρηση φυσιολογικής γεύσης (ογκολογικοί, ηλικιωμένοι, παιδιά >4 ετών)
• Ζητούμενο είναι η πρόληψη χρώσης δοντιών (αισθητική / dental aesthetics)
• Χρειάζεται παράλληλη χρήση με fluoride οδοντόκρεμα
• Ο ασθενής έχει ευαίσθητο στοματικό βλεννογόνο (mucositis, στοματίτιδα, άφθες)
• Επιδιώκεται MDRO decolonization σε προεγχειρητική προετοιμασία

8. Συμπέρασμα

Η πολυεξανίδη δεν είναι “ηπιότερη χλωρεξιδίνη”. Είναι μια ξεχωριστή κατηγορία αντισηπτικού με μηχανισμό δράσης σχεδιασμένο για στοχευμένη μικροβιακή εξουδετέρωση χωρίς συνοδά κυτταροτοξικά επεισόδια. Σε αυτό το πλαίσιο, το ProntOral® αποτελεί μια από τις πιο σύγχρονες επιλογές για κάθε πρωτόκολλο στοματικής υγιεινής, από τη ΜΕΘ μέχρι την καθημερινή φροντίδα στο σπίτι.

Παρέχει αξιόπιστη δράση κατά πολυανθεκτικών μικροοργανισμών, προλαμβάνει πλάκα, τερηδόνα, ουλίτιδα και περιοδοντίτιδα, αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την κακοσμία στόματος και τις άφθες, και όλα αυτά χωρίς να εμφανίζει τις κλασικές παρενέργειες της χλωρεξιδίνης.

Σχετικά άρθρα της σειράς

• Pre-surgical MDRO decolonization bundle: ο ρόλος του ProntOral® δίπλα στο Prontoderm®
• VAP prevention στη ΜΕΘ: στοματική υγιεινή διασωληνωμένου ασθενούς με ProntOral®
• ProntOral® vs χλωρεξιδίνη: ομοιότητες, διαφορές, πότε προτιμάμε το ένα από το άλλο

Παραγγείλτε ProntOral® από την Traumacare

Η Traumacare είναι ο αποκλειστικός διανομέας B|Braun στην Ελλάδα. Το ProntOral® Solution 250 ml είναι διαθέσιμο με παράδοση χωρίς χρέωση πανελλαδικά.

➤ Παραγγείλτε εδώ: ProntOral® 250 ml — Traumacare

Βιβλιογραφία

1. B|Braun Melsungen AG. ProntOral® product page. catalogs.bbraun.com (πρόσβαση 2026-05).
2. Pitten FA, Kramer A. Efficacy of cetylpyridinium chloride used as oropharyngeal antiseptic. Arzneimittelforschung. 2001;51(7):588-95.
3. Welk A, et al. The antimicrobial effect of a polyhexamethylene biguanide-containing mouth rinse. Quintessence Int. 2016;47(5):421-431.
4. Müller G, Kramer A. Biocompatibility index of antiseptic agents by parallel assessment of antimicrobial activity and cellular cytotoxicity. J Antimicrob Chemother. 2008;61(6):1281-7.
5. Kramer A, et al. Consensus on Wound Antisepsis: Update 2018. Skin Pharmacol Physiol. 2018;31(1):28-58.
6. WHO. Guidelines on core components of infection prevention and control programmes. Geneva: WHO; 2016.
7. WUWHS. Florence Congress, Position Document: Local management of diabetic foot ulcers. Wounds International; 2016.

${{products:190}}

Συντάκτης & Επιμέλεια

Επικοινωνία με την Ιατρική Ομάδα Traumacare

Όλο το Cluster ProntOral®

• #1 — Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση
• #2 — Pre-surgical MDRO decolonization bundle
• #3 — VAP prevention στη ΜΕΘ
• #4 — Mucositis σε ογκολογικούς ασθενείς
• #5 — ProntOral® στη φροντίδα κατ' οίκον
• #6 — ProntOral® vs χλωρεξιδίνη
• #7 — Από την οδοντιατρική προφύλαξη στη νοσοκομειακή λοίμωξη