Άφθες στόματος: αίτια, διάρκεια, σύγχρονη αντιμετώπιση

Μια άφθα στο εσωτερικό του στόματος ή της παρειάς μπορεί να καταστρέψει την ποιότητα ζωής μιας εβδομάδας — δυσκολία στο φαγητό, στο φιλί, στην ομιλία, σε κάθε επαφή με το φαγητό. Παρότι οι άφθες είναι από τις πιο κοινές παθήσεις του στόματος (επηρεάζουν 20-30% του πληθυσμού περιοδικά), συχνά τις αντιμετωπίζουμε με ανεπαρκή ή λανθασμένη φροντίδα.

Σε αυτόν τον οδηγό θα μάθετε τι ακριβώς είναι οι άφθες, γιατί εμφανίζονται, πώς διαφέρουν από άλλες στοματικές βλάβες και πώς αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά — από τοπικά συμπτωματικά μέχρι αντιμικροβιακό διάλυμα πολυεξανίδης (ProntOral®) που επιταχύνει την επούλωση.

1. Τι είναι οι άφθες

Οι άφθες είναι μικρά, στρογγυλά ή ωοειδή έλκη στο εσωτερικό του στόματος. Χαρακτηριστικά:

• Στρογγυλά ή ωοειδή
• Κίτρινο-λευκό κέντρο με κόκκινη άλω γύρω
• Επώδυνες, ιδιαίτερα στην επαφή με τροφή ή υγρά
• Μη μεταδοτικές
• Εντοπίζονται σε κινούμενο βλεννογόνο (παρειές, χείλη, γλώσσα, υπερώα)
• Όχι σε σκληρά τμήματα (ούλα, σκληρή υπερώα)

2. Διαφορές από άλλες στοματικές βλάβες

3. Τύποι αφθών

Μικρές άφθες (minor aphthous ulcers) — 80%

• Διάμετρος <1 cm
• Επούλωση σε 7-14 ημέρες
• Χωρίς ουλή
• Συνήθως μεμονωμένες ή 2-3 ταυτόχρονα

Μεγάλες άφθες (major aphthous ulcers) — 10-15%

• Διάμετρος >1 cm
• Επούλωση σε 4-6 εβδομάδες
• Μπορεί να αφήσει ουλή
• Πιο επώδυνες

Ερπητοειδείς (herpetiform) — 5-10%

• Πολλές μικροσκοπικές (<3 mm), σε ομάδες των 10-100
• Όχι σχετίζονται με ερπητικό ιό παρά το όνομα
• Επούλωση σε 7-14 ημέρες

4. Αίτια — γιατί εμφανίζονται

Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως κατανοητή — αλλά γνωρίζουμε πολλούς παράγοντες πυροδότησης:

Τοπικοί παράγοντες

• Τραυματισμός (δάγκωμα, σκληρή τροφή, σύρμα ορθοδοντικών)
• Έντονο βούρτσισμα
• Sodium Lauryl Sulfate (SLS) σε οδοντόκρεμες — πιθανός πυροδότης σε ευαίσθητους

Συστηματικοί παράγοντες

• Έντονο στρες
• Στέρηση ύπνου
• Ορμονικές αλλαγές (εμμηνόρροια)
• Έλλειψη βιταμινών B12, φολικό οξύ, σίδηρο, ψευδάργυρο
• Τροφική δυσανεξία (γλουτένη, ξηροί καρποί, σοκολάτα)

Συστηματικές νόσοι

• Νόσος Crohn
• Κοιλιοκάκη
• Νόσος Behçet (άφθες + γεννητικά έλκη + οφθαλμικά)
• Ανοσοκαταστολή (HIV, χημειοθεραπεία)

Κληρονομικότητα

40-50% των ατόμων με συχνές άφθες έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό.

5. Πορεία και διάρκεια

Φάσεις επούλωσης μικρής άφθας

Με σωστή φροντίδα, οι περισσότερες υποχωρούν σε 7-10 ημέρες.

6. Σύγχρονη αντιμετώπιση

Η θεραπεία στοχεύει σε 4 σκοπούς:

1. Μείωση πόνου
2. Επιτάχυνση επούλωσης
3. Μείωση βακτηριακής επιμόλυνσης
4. Πρόληψη υποτροπής

Τοπικά παυσίπονα

• Λιδοκαΐνη gel 2% — εφαρμογή πριν από φαγητό
• Benzydamine στοματικό σπρέι/διάλυμα
• Καρβενοξολόνη gel

Τοπικά κορτικοστεροειδή (σε μεγάλες/συχνές)

• Triamcinolone in carbopol gel (Kenalog in Orabase)
• Clobetasol gel σε σοβαρές περιπτώσεις
• Διαλύματα dexamethasone για ξέπλυμα

Αντιμικροβιακό ξέπλυμα — γιατί κρίσιμο

Παρότι οι άφθες δεν είναι “λοιμώδεις”, η δευτερογενής βακτηριακή επιμόλυνση καθυστερεί την επούλωση και αυξάνει τον πόνο. Ένα στοχευμένο αντιμικροβιακό:

• Μειώνει το βακτηριακό φορτίο γύρω από τη βλάβη
• Επιταχύνει την επούλωση
• Μειώνει την ένταση του πόνου
• Δεν ερεθίζει την ίδια τη βλάβη

Γιατί ProntOral® (πολυεξανίδη) είναι ιδανικό για άφθες

Πρωτόκολλο χρήσης ProntOral® σε ενεργές άφθες

7. Διατροφικές παρεμβάσεις

Αποφεύγουμε σε ενεργές άφθες

• Όξινα φρούτα (εσπεριδοειδή, ντομάτα)
• Καυτερά μπαχαρικά
• Αλμυρά (πατατάκια)
• Σκληρά τραγανά (chips, κρακεράκια)
• Πολύ ζεστά υγρά
• Αλκοόλ

Προτιμώνται

• Δροσερά υγρά
• Μαλακή τροφή (γιαούρτι, πουρές, σούπες)
• Βιταμίνες B (αυγά, ξηροί καρποί αν δεν τραυματίζουν)

Συμπληρώματα σε υποτροπιάζουσες

• B12 (1000 mcg/ημέρα)
• Φολικό οξύ (400 mcg/ημέρα)
• Ψευδάργυρος (15 mg/ημέρα)
• Σίδηρος (σύμφωνα με αιματολογικά)

8. Ειδικές καταστάσεις

Παιδιά

• Άφθες κοινές σε ηλικίες 5-15 ετών
• Συχνή σύνδεση με στρες σχολείου
• ProntOral® από τα 4 ετών (5 ml) υπό επίβλεψη
• Έλεγχος για κοιλιοκάκη αν συχνές

Έγκυες

• ProntOral® ασφαλές με ιατρική σύσταση (από 2ο τρίμηνο)
• Αποφυγή κορτικοστεροειδών χωρίς ιατρική σύσταση

Άτομα υπό χημειοθεραπεία (mucositis)

• Συχνές, μεγάλες, επώδυνες
• ProntOral® 4-6× ημερησίως
• Δείτε άρθρο για mucositis

Άτομα με νόσο Crohn

• Άφθες συχνό extra-εντερικό σύμπτωμα
• ProntOral® καθημερινά για συντήρηση
• Συνεργασία με γαστρεντερολόγο για συστηματική αγωγή

9. Πότε είναι κάτι σοβαρότερο

Πάντα συμβουλευθείτε γιατρό αν:

• Η άφθα παραμένει >3 εβδομάδες χωρίς επούλωση
• Είναι σκληρή στο πάτημα
• Έχει ανώμαλα όρια
• Συνοδεύεται από συστηματικά συμπτώματα (πυρετός, καχεξία)
• Πολλαπλές μεγάλες ταυτόχρονα
• Συχνές υποτροπές >6 επεισόδια/έτος
• Συνοδεύονται από γεννητικά έλκη ή οφθαλμικά

10. Πρόληψη υποτροπής

${{products:190}}

Συντάκτης & Επιμέλεια

Επικοινωνία με την Ιατρική Ομάδα Traumacare

Όλο το Cluster ProntOral®

• #00 — ProntOral®: πλήρης οδηγός χρήσης
• #01 — Πολυεξανίδη (PHMB) στη στοματική αποαποικιοποίηση
• #02 — Pre-surgical MDRO decolonization bundle
• #03 — VAP prevention στη ΜΕΘ
• #04 — Mucositis σε ογκολογικούς ασθενείς
• #05 — ProntOral® στη φροντίδα κατ' οίκον
• #06 — ProntOral® vs χλωρεξιδίνη
• #07 — Από την οδοντιατρική προφύλαξη στη νοσοκομειακή λοίμωξη
• #08 — Πλάκα στα δόντια
• #09 — Τερηδόνα
• #10 — Ουλίτιδα
• #11 — Περιοδοντίτιδα
• #12 — Άφθες στόματος
• #13 — ProntOral® vs Curasept
• #14 — ProntOral® vs Elgydium & Hexoral