Έλκος Πίεσης (Κατάκλιση): Τι Είναι, Στάδια, Πρόληψη & Φροντίδα

Το έλκος πίεσης, που οι περισσότεροι λένε κατάκλιση, είναι μια βλάβη του δέρματος και των ιστών κάτω από αυτό, που δημιουργείται όταν ένα σημείο του σώματος πιέζεται για ώρες χωρίς διακοπή. Συνήθως εμφανίζεται σε ανθρώπους που μένουν πολλές ώρες στο κρεβάτι ή σε αναπηρικό αμαξίδιο. Τα καλά νέα: στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να προληφθεί, αν ξέρετε τι να προσέχετε.

Με μια ματιά

• Ξεκινά συνήθως ως κόκκινο σημάδι που δεν ξεθωριάζει όταν το πιέσετε απαλά.
• Τα πιο συχνά σημεία είναι ο κόκκυγας, οι φτέρνες, τα ισχία και οι γλουτοί.
• Η πρόληψη στηρίζεται σε τέσσερα πράγματα: αλλαγή θέσης, σωστό στρώμα ή μαξιλάρι, φροντίδα του δέρματος και καλή διατροφή.
• Αν το δέρμα ανοίξει, η πληγή χρειάζεται σωστή προετοιμασία της κοίτης του τραύματος και επίθεμα, σε συνεννόηση με γιατρό ή νοσηλευτή.

Τι είναι το έλκος πίεσης

Όταν ένα σημείο του σώματος πιέζεται συνεχώς ανάμεσα στο οστό και στο στρώμα ή στο κάθισμα, το αίμα δεν φτάνει σωστά στους ιστούς. Αν η πίεση κρατήσει αρκετές ώρες, οι ιστοί αρχίζουν να καταστρέφονται. Η τριβή (π.χ. όταν ο ασθενής «γλιστράει» στο κρεβάτι) και η υγρασία (ιδρώτας, ακράτεια) κάνουν το δέρμα ακόμα πιο ευάλωτο.

Είναι πιο συχνό σε ηλικιωμένους, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε μένει ακίνητος για μεγάλο διάστημα, π.χ. μετά από χειρουργείο, εγκεφαλικό ή κάκωση του νωτιαίου μυελού.

Κατάκλιση ή Έλκος Πίεσης; Γιατί ο Σωστός Όρος Μετράει

Στην Ελλάδα σχεδόν όλοι λένε «κατάκλιση». Κυριολεκτικά όμως κατάκλιση σημαίνει το να είναι κανείς ξαπλωμένος στο κρεβάτι, όχι την πληγή. Ο σωστός ιατρικός όρος είναι έλκος πίεσης (στα αγγλικά pressure ulcer ή pressure injury), και αυτόν χρησιμοποιούν οι διεθνείς οδηγίες.

Η διαφορά δεν είναι μόνο γλωσσική. Το έλκος πίεσης δεν δημιουργείται μόνο στο κρεβάτι: εμφανίζεται και σε όσους κάθονται πολλές ώρες σε αμαξίδιο ή πολυθρόνα, ακόμα και κάτω από ιατρικές συσκευές, όπως μάσκες οξυγόνου, σωληνάκια και καθετήρες. Αν σκεφτόμαστε μόνο τον «κατάκοιτο», χάνουμε αυτά τα σημεία.

Πού εμφανίζεται συνήθως

Το έλκος πίεσης εμφανίζεται εκεί όπου το οστό βρίσκεται κοντά στο δέρμα και δέχεται το βάρος του σώματος:

• Κόκκυγας και ιερό οστό: το πιο συχνό σημείο σε όσους είναι ξαπλωμένοι ανάσκελα ή κάθονται πολλές ώρες.
• Φτέρνες: πολύ συχνό σημείο, γιατί η φτέρνα «πατάει» μόνιμα στο στρώμα.
• Ισχία και γοφοί: σε όσους ξαπλώνουν στο πλάι.
• Γλουτοί: σε όσους κάθονται πολλές ώρες σε αμαξίδιο.
• Ωμοπλάτες, αγκώνες, αστράγαλοι, πίσω μέρος του κεφαλιού.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Άνθρωποι κατάκοιτοι ή που κινούνται ελάχιστα.
• Χρήστες αναπηρικού αμαξιδίου.
• Άτομα με ακράτεια, γιατί η υγρασία μαλακώνει το δέρμα.
• Άτομα με κακή διατροφή, αφυδάτωση ή απώλεια βάρους.
• Άτομα με διαβήτη ή προβλήματα κυκλοφορίας.
• Άτομα με μειωμένη αίσθηση, που δεν νιώθουν την ενόχληση για να αλλάξουν θέση.

Τα 4 στάδια του έλκους πίεσης

Σύμφωνα με τη διεθνή ταξινόμηση (NPIAP / EPUAP), το έλκος πίεσης χωρίζεται σε 4 στάδια:

Στάδιο 1: το πρώτο σημάδι

Το δέρμα είναι ακέραιο, αλλά υπάρχει ένα κόκκινο σημείο που δεν ξεθωριάζει όταν το πιέσετε απαλά με το δάχτυλο. Σε πιο σκούρο δέρμα μπορεί να φαίνεται μωβ ή απλώς πιο σκούρο. Η περιοχή μπορεί να είναι πιο ζεστή, πιο σκληρή ή πιο μαλακή από γύρω, ή να πονάει.

Απλό τεστ στο σπίτι: πιέστε απαλά το κόκκινο σημείο για 2–3 δευτερόλεπτα. Αν ασπρίσει και μετά ξανακοκκινίσει, το δέρμα «αναπνέει» ακόμα. Αν μείνει κόκκινο, είναι πιθανό σημάδι έλκους πίεσης σταδίου 1, αυτό που πολλοί λένε «κατάκλιση 1ου βαθμού»: αυξήστε αμέσως τα μέτρα πρόληψης και ενημερώστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή.

Στάδιο 2: ανοίγει το δέρμα

Χάνεται ένα μέρος του δέρματος. Εμφανίζεται μια ρηχή, ανοιχτή πληγή με ροζ-κόκκινη βάση, ή μια φουσκάλα (γεμάτη ή σπασμένη).

Στάδιο 3: βαθύτερη πληγή

Η πληγή φτάνει σε όλο το πάχος του δέρματος και μπορεί να φαίνεται το λίπος κάτω από αυτό. Μπορεί να υπάρχει κιτρινωπός ή σκούρος νεκρός ιστός.

Στάδιο 4: πολύ βαθιά πληγή

Η πληγή φτάνει σε μυ, τένοντα ή οστό. Χρειάζεται οπωσδήποτε ιατρική αντιμετώπιση.

Υπάρχουν και έλκη πίεσης που δεν μπορούν να σταδιοποιηθούν, επειδή η βάση τους καλύπτεται από νεκρό ιστό, καθώς και η βαθιά βλάβη ιστών, που φαίνεται ως μωβ ή καφέ περιοχή σε ακέραιο δέρμα. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται εκτίμηση από επαγγελματία υγείας.

Πρόληψη ελκών πίεσης: 6 βήματα για το σπίτι

1. Αλλαγή θέσης

Ο ασθενής πρέπει να αλλάζει θέση τακτικά. Συχνά προτείνεται κάθε 2 ώρες στο κρεβάτι, αλλά η σωστή συχνότητα εξαρτάται από τον ασθενή και το στρώμα. Ρωτήστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή σας. Στο αμαξίδιο, ενθαρρύνετε μικρές αλλαγές βάρους κάθε 15–30 λεπτά, αν μπορεί ο ίδιος.

2. Το σωστό στρώμα

Ένα στρώμα ή αερόστρωμα πρόληψης ελκών πίεσης μοιράζει την πίεση και μειώνει τον κίνδυνο. Περισσότερα στην ενότητα για τα αεροστρώματα πιο κάτω.

3. Μαξιλάρι στο αμαξίδιο ή στην καρέκλα

Όποιος κάθεται πολλές ώρες χρειάζεται μαξιλάρι πρόληψης ελκών πίεσης (αεροκυψέλες, gel ή σιλικόνη). Δείτε τα μαξιλάρια πρόληψης ελκών πίεσης. Αποφύγετε τις «κουλούρες» με τρύπα στη μέση για μακροχρόνια χρήση, γιατί μεταφέρουν την πίεση γύρω από την τρύπα.

4. Ελεύθερες φτέρνες

Οι φτέρνες κινδυνεύουν πολύ. Ένα μαξιλάρι κάτω από τις γάμπες, ώστε οι φτέρνες να «αιωρούνται», ή ειδικά προστατευτικά πτέρνας βοηθούν πολύ.

5. Καθαρό, στεγνό και ενυδατωμένο δέρμα

• Ελέγχετε το δέρμα κάθε μέρα, ειδικά στα σημεία κινδύνου.
• Πλένετε με ήπιο καθαριστικό και σκουπίζετε ταμποναριστά, όχι με τρίψιμο.
• Σε ακράτεια: αλλάζετε συχνά πάνα ή επίθεμα και προστατεύετε το δέρμα με προστατευτικό film ή κρέμα φραγμού.
• Μην κάνετε μασάζ σε κόκκινα σημεία, γιατί μπορεί να επιβαρύνει τους ιστούς.

6. Διατροφή και υγρά

Το δέρμα χρειάζεται πρωτεΐνη, θερμίδες και νερό για να μένει ανθεκτικό. Αν ο ασθενής τρώει λίγο ή χάνει βάρος, συζητήστε με τον γιατρό για συμπληρώματα διατροφής.

Κρέμα, λάδι ή πούδρα για έλκος πίεσης;

Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις: «ποια είναι η καλύτερη κρέμα για κατάκλιση;». Η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει μία κρέμα για όλα. Εξαρτάται από το τι χρειάζεται το δέρμα:

• Για ακέραιο δέρμα σε σημεία κινδύνου (πρόληψη και στάδιο 1): λάδια με υπεροξυγονωμένα λιπαρά οξέα, όπως το B. Braun Linovera®, που ενδείκνυται για την πρόληψη των ελκών πίεσης και για το στάδιο 1. Εφαρμόζεται σε λίγες σταγόνες, χωρίς έντονο τρίψιμο.
• Για δέρμα που εκτίθεται σε υγρασία (ακράτεια, ιδρώτας): προστατευτικό film, όπως το Askina® Barrier Film, ή κρέμα φραγμού με οξείδιο του ψευδαργύρου, που δημιουργούν ένα προστατευτικό στρώμα.
• Για ανοιχτή πληγή (στάδιο 2 και πάνω): όχι κρέμες ή πούδρες στην πληγή χωρίς οδηγία. Χρειάζεται σωστή προετοιμασία της κοίτης του τραύματος και κατάλληλο επίθεμα (δείτε παρακάτω).

Πούδρα ή ταλκ; Δεν προτείνεται σε ανοιχτό έλκος πίεσης και συχνά ούτε σε ακέραιο δέρμα, γιατί μπορεί να ξηράνει ή να ερεθίσει. Το ίδιο ισχύει για τα αντισηπτικά (π.χ. ιωδιούχα): σε χρόνια πληγή χρησιμοποιούνται μόνο με οδηγία γιατρού ή νοσηλευτή.

Αερόστρωμα ή στρώμα για έλκη πίεσης;

Για ανθρώπους που περνούν πολλές ώρες στο κρεβάτι, το στρώμα είναι από τα πιο σημαντικά μέτρα πρόληψης. Οι βασικές επιλογές:

• Αερόστρωμα κυψελωτό: μικρές αεροκυψέλες που φουσκώνουν και ξεφουσκώνουν εναλλάξ με μια αντλία. Συνήθως για χαμηλό έως μέτριο κίνδυνο.
• Αερόστρωμα ραβδωτό (σωληνωτό): μεγαλύτεροι αεροθάλαμοι με εναλλασσόμενη πίεση. Συνήθως για μέτριο έως υψηλό κίνδυνο ή για άτομα που μένουν σχεδόν όλη την ημέρα στο κρεβάτι.
• Στρώματα αφρού ή «υβριδικά» (αφρός και αέρας): για χαμηλότερο κίνδυνο ή για συνδυασμό άνεσης και προστασίας.

Η επιλογή εξαρτάται από το βάρος του ασθενή, το πόσες ώρες μένει στο κρεβάτι και το αν υπάρχει ήδη έλκος πίεσης. Δείτε τα αεροστρώματα πρόληψης ελκών πίεσης και όλα τα προϊόντα για έλκη πίεσης. Ορισμένα βοηθήματα πρόληψης καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ με γνωμάτευση. Καλέστε μας να δούμε τι ισχύει στη δική σας περίπτωση.

Σημαντικό: ακόμα και με αερόστρωμα, ο ασθενής χρειάζεται αλλαγές θέσης και έλεγχο του δέρματος.

Επιθέματα για έλκη πίεσης: πότε χρειάζονται

Όταν το δέρμα ανοίξει (στάδιο 2 και πάνω), η πληγή χρειάζεται:

1. Προετοιμασία της κοίτης του τραύματος σε κάθε αλλαγή. Ένα διάλυμα έκπλυσης τραυμάτων με πολυεξανίδη και βεταΐνη, όπως το Prontosan®, είναι σχεδιασμένο για την προετοιμασία της κοίτης του τραύματος και την απομάκρυνση του βιοφίλμ.
2. Κατάλληλο επίθεμα. Στα έλκη πίεσης χρησιμοποιούνται συχνά αφρώδη επιθέματα σιλικόνης (π.χ. Askina® DresSil), που απορροφούν το υγρό της πληγής και αφαιρούνται χωρίς να «κολλάνε» στο τραύμα. Για ορισμένους ασθενείς, ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να προτείνει αφρώδες επίθεμα σιλικόνης και προληπτικά, π.χ. στον κόκκυγα.
3. Συνέχιση της πρόληψης: αλλαγή θέσης, στρώμα, διατροφή. Χωρίς αυτά, η πληγή δύσκολα κλείνει.

Το είδος του επιθέματος και η συχνότητα αλλαγής πρέπει να ορίζονται από γιατρό ή νοσηλευτή, ανάλογα με το στάδιο και το υγρό της πληγής. Για αναλυτικό πρωτόκολλο φροντίδας ανά στάδιο, δείτε τον οδηγό μας Έλκη πίεσης: οδηγός φροντίδας ανά στάδιο.

Πότε πρέπει να δείτε γιατρό

Επικοινωνήστε με γιατρό ή νοσηλευτή άμεσα αν:

• το δέρμα έχει ανοίξει ή η πληγή μεγαλώνει,
• η πληγή μυρίζει άσχημα ή βγάζει πύον,
• η γύρω περιοχή είναι πιο κόκκινη, ζεστή ή πρησμένη,
• ο ασθενής έχει πυρετό ή φαίνεται πιο αδύναμος ή μπερδεμένος,
• φαίνεται μαύρος ή καφέ νεκρός ιστός.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι σημαίνει κατάκλιση;

Με «κατάκλιση» ο κόσμος εννοεί συνήθως το έλκος πίεσης: τη βλάβη του δέρματος και των ιστών από παρατεταμένη πίεση σε ένα σημείο του σώματος, σε ανθρώπους που μένουν πολλές ώρες ξαπλωμένοι ή καθιστοί. Κυριολεκτικά, «κατάκλιση» σημαίνει το να είναι κανείς ξαπλωμένος· ο σωστός ιατρικός όρος για την πληγή είναι «έλκος πίεσης».

Κατάκλιση ή έλκος πίεσης: ποια είναι η διαφορά;

Καμία στην ουσία: είναι το ίδιο πρόβλημα. «Κατάκλιση» είναι η λέξη που χρησιμοποιεί ο κόσμος, ενώ «έλκος πίεσης» είναι ο σωστός ιατρικός όρος. Η «κατάκλιση» κυριολεκτικά σημαίνει το να είναι κανείς ξαπλωμένος, ενώ το έλκος πίεσης μπορεί να γίνει και σε καθιστό άνθρωπο ή κάτω από ιατρικές συσκευές.

Τι είναι η κατάκλιση 1ου βαθμού;

Είναι το έλκος πίεσης σταδίου 1: το δέρμα είναι ακέραιο, αλλά υπάρχει ένα κόκκινο σημείο που δεν ασπρίζει όταν το πιέσετε απαλά. Αν το προσέξετε τώρα και αφαιρέσετε την πίεση, συνήθως υποχωρεί χωρίς να ανοίξει πληγή.

Πόσο γρήγορα μπορεί να δημιουργηθεί έλκος πίεσης;

Σε ευάλωτους ανθρώπους, τα πρώτα σημάδια μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ώρες συνεχούς πίεσης. Γι' αυτό ο καθημερινός έλεγχος του δέρματος είναι τόσο σημαντικός.

Πώς καταλαβαίνω το έλκος πίεσης στο αρχικό στάδιο;

Από ένα κόκκινο σημείο σε ακέραιο δέρμα που δεν ασπρίζει όταν το πιέσετε απαλά με το δάχτυλο, συχνά στον κόκκυγα ή στις φτέρνες.

Τι κάνω αν εμφανιστεί έλκος πίεσης στον κόκκυγα;

Αφαιρέστε την πίεση από το σημείο (αλλαγή θέσης, αποφυγή ανάσκελης θέσης όσο γίνεται, κατάλληλο στρώμα ή μαξιλάρι), κρατήστε το δέρμα καθαρό και στεγνό και ενημερώστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή για την περαιτέρω φροντίδα.

Ποια είναι η καλύτερη κρέμα για κατάκλιση (έλκος πίεσης);

Δεν υπάρχει μία «καλύτερη». Για πρόληψη σε ακέραιο δέρμα χρησιμοποιούνται λάδια με υπεροξυγονωμένα λιπαρά οξέα (π.χ. Linovera®), για προστασία από την υγρασία προστατευτικά film ή κρέμες φραγμού, ενώ η ανοιχτή πληγή χρειάζεται προετοιμασία της κοίτης και επίθεμα με οδηγία επαγγελματία υγείας.

Χρειάζομαι αερόστρωμα;

Αν ο ασθενής περνά τις περισσότερες ώρες της ημέρας στο κρεβάτι ή έχει ήδη κόκκινα σημεία, ένα στρώμα ή αερόστρωμα πρόληψης ελκών πίεσης συνιστάται. Ο τύπος εξαρτάται από τον κίνδυνο και το βάρος. Καλέστε μας να σας βοηθήσουμε στην επιλογή.

Είναι επικίνδυνο το έλκος πίεσης;

Ένα έλκος πίεσης που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να βαθύνει και να μολυνθεί, ενώ σε ευάλωτους ανθρώπους μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως λοίμωξη του οστού ή του αίματος. Γι' αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι τόσο σημαντικές.

Πονάει το έλκος πίεσης;

Συχνά ναι, ακόμα και στο πρώτο στάδιο, όπου το σημείο μπορεί να είναι ευαίσθητο ή να καίει. Σε ανθρώπους με μειωμένη αίσθηση, όπως μετά από εγκεφαλικό ή κάκωση νωτιαίου μυελού, μπορεί να μην πονάει καθόλου, γι' αυτό ο καθημερινός έλεγχος του δέρματος είναι απαραίτητος.

Μπορεί ένα έλκος πίεσης (κατάκλιση) να είναι θανατηφόρο;

Ένα βαθύ έλκος πίεσης που μολύνεται μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως λοίμωξη του οστού ή του αίματος (σήψη), που είναι επικίνδυνες για τη ζωή, κυρίως σε ηλικιωμένους και εξασθενημένους ανθρώπους. Γι' αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση από επαγγελματία υγείας είναι τόσο σημαντικές.

Ποια είναι η θεραπεία του έλκους πίεσης;

Η θεραπεία έχει τρία σκέλη: αφαίρεση της πίεσης από το σημείο (αλλαγή θέσης, αερόστρωμα, μαξιλάρι), φροντίδα της πληγής με προετοιμασία της κοίτης του τραύματος και κατάλληλο επίθεμα, και καλή διατροφή με αρκετά υγρά. Το πρωτόκολλο ορίζεται από γιατρό ή νοσηλευτή, ανάλογα με το στάδιο.

Πώς σας Βοηθάμε

Ως αποκλειστικός αντιπρόσωπος της B. Braun στην Ελλάδα για τη φροντίδα τραυμάτων, σας βοηθάμε να επιλέξετε τα σωστά προϊόντα για πρόληψη και φροντίδα, με δωρεάν express αποστολή: την επόμενη ημέρα στις μεγάλες πόλεις, σε 1–2 ημέρες στην υπόλοιπη Ελλάδα και έως 3 ημέρες στα νησιά.

Προϊόντα για πρόληψη και φροντίδα

${{products:56,3359,3591,3594,3610,20,3360}}

Δεν ξέρετε τι ταιριάζει στον δικό σας άνθρωπο; Καλέστε μας στο 2311 286 262 ή αφήστε μας μήνυμα με τη φόρμα παρακάτω.

Πηγές

• European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel, Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline, 2019. npiap.com
• B. Braun – Pressure ulcer management. bbraun.com

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού ή νοσηλευτή. Τελευταία ενημέρωση: Οκτώβριος 2026.