Κατάκλιση: Τι Είναι, Στάδια, Πρόληψη & Φροντίδα στο Σπίτι

Η κατάκλιση (έλκος πίεσης) είναι μια βλάβη του δέρματος και των ιστών κάτω από αυτό, που δημιουργείται όταν ένα σημείο του σώματος πιέζεται για ώρες χωρίς διακοπή. Συνήθως εμφανίζεται σε ανθρώπους που μένουν πολλές ώρες στο κρεβάτι ή σε αναπηρικό αμαξίδιο. Τα καλά νέα: στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να προληφθεί, αν ξέρετε τι να προσέχετε.

Με μια ματιά

• Ξεκινά συνήθως ως κόκκινο σημάδι που δεν ξεθωριάζει όταν το πιέσετε απαλά.
• Τα πιο συχνά σημεία είναι ο κόκκυγας, οι φτέρνες, τα ισχία και οι γλουτοί.
• Η πρόληψη στηρίζεται σε τέσσερα πράγματα: αλλαγή θέσης, σωστό στρώμα ή μαξιλάρι, φροντίδα του δέρματος και καλή διατροφή.
• Αν το δέρμα ανοίξει, η πληγή χρειάζεται σωστό καθαρισμό και επίθεμα, σε συνεννόηση με γιατρό ή νοσηλευτή.

Τι είναι η κατάκλιση

Όταν ένα σημείο του σώματος πιέζεται συνεχώς ανάμεσα στο οστό και στο στρώμα ή στο κάθισμα, το αίμα δεν φτάνει σωστά στους ιστούς. Αν η πίεση κρατήσει αρκετές ώρες, οι ιστοί αρχίζουν να καταστρέφονται. Η τριβή (π.χ. όταν ο ασθενής «γλιστράει» στο κρεβάτι) και η υγρασία (ιδρώτας, ακράτεια) κάνουν το δέρμα ακόμα πιο ευάλωτο.

Η κατάκλιση λέγεται επίσης έλκος πίεσης ή έλκος κατάκλισης. Είναι πιο συχνή σε ηλικιωμένους, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε μένει ακίνητος για μεγάλο διάστημα, π.χ. μετά από χειρουργείο, εγκεφαλικό ή κάκωση του νωτιαίου μυελού.

Πού εμφανίζεται συνήθως

Η κατάκλιση εμφανίζεται εκεί όπου το οστό βρίσκεται κοντά στο δέρμα και δέχεται το βάρος του σώματος:

• Κόκκυγας και ιερό οστό: το πιο συχνό σημείο σε όσους είναι ξαπλωμένοι ανάσκελα ή κάθονται πολλές ώρες.
• Φτέρνες: πολύ συχνή κατάκλιση, γιατί η φτέρνα «πατάει» μόνιμα στο στρώμα.
• Ισχία και γοφοί: σε όσους ξαπλώνουν στο πλάι.
• Γλουτοί: σε όσους κάθονται πολλές ώρες σε αμαξίδιο.
• Ωμοπλάτες, αγκώνες, αστράγαλοι, πίσω μέρος του κεφαλιού.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Άνθρωποι κατάκοιτοι ή που κινούνται ελάχιστα.
• Χρήστες αναπηρικού αμαξιδίου.
• Άτομα με ακράτεια, γιατί η υγρασία μαλακώνει το δέρμα.
• Άτομα με κακή διατροφή, αφυδάτωση ή απώλεια βάρους.
• Άτομα με διαβήτη ή προβλήματα κυκλοφορίας.
• Άτομα με μειωμένη αίσθηση, που δεν νιώθουν την ενόχληση για να αλλάξουν θέση.

Τα 4 στάδια της κατάκλισης

Σύμφωνα με τη διεθνή ταξινόμηση (NPIAP / EPUAP), η κατάκλιση χωρίζεται σε 4 στάδια:

Στάδιο 1: το πρώτο σημάδι

Το δέρμα είναι ακέραιο, αλλά υπάρχει ένα κόκκινο σημείο που δεν ξεθωριάζει όταν το πιέσετε απαλά με το δάχτυλο. Σε πιο σκούρο δέρμα μπορεί να φαίνεται μωβ ή απλώς πιο σκούρο. Η περιοχή μπορεί να είναι πιο ζεστή, πιο σκληρή ή πιο μαλακή από γύρω, ή να πονάει.

Απλό τεστ στο σπίτι: πιέστε απαλά το κόκκινο σημείο για 2–3 δευτερόλεπτα. Αν ασπρίσει και μετά ξανακοκκινίσει, το δέρμα «αναπνέει» ακόμα. Αν μείνει κόκκινο, είναι πιθανό σημάδι κατάκλισης 1ου βαθμού: αυξήστε αμέσως τα μέτρα πρόληψης και ενημερώστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή.

Στάδιο 2: ανοίγει το δέρμα

Χάνεται ένα μέρος του δέρματος. Εμφανίζεται μια ρηχή, ανοιχτή πληγή με ροζ-κόκκινη βάση, ή μια φουσκάλα (γεμάτη ή σπασμένη).

Στάδιο 3: βαθύτερη πληγή

Η πληγή φτάνει σε όλο το πάχος του δέρματος και μπορεί να φαίνεται το λίπος κάτω από αυτό. Μπορεί να υπάρχει κιτρινωπός ή σκούρος νεκρός ιστός.

Στάδιο 4: πολύ βαθιά πληγή

Η πληγή φτάνει σε μυ, τένοντα ή οστό. Χρειάζεται οπωσδήποτε ιατρική αντιμετώπιση.

Υπάρχουν και κατακλίσεις που δεν μπορούν να σταδιοποιηθούν, επειδή η βάση τους καλύπτεται από νεκρό ιστό, καθώς και η βαθιά βλάβη ιστών, που φαίνεται ως μωβ ή καφέ περιοχή σε ακέραιο δέρμα. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται εκτίμηση από επαγγελματία υγείας.

Πρόληψη κατάκλισης: 6 βήματα για το σπίτι

1. Αλλαγή θέσης

Ο ασθενής πρέπει να αλλάζει θέση τακτικά. Συχνά προτείνεται κάθε 2 ώρες στο κρεβάτι, αλλά η σωστή συχνότητα εξαρτάται από τον ασθενή και το στρώμα. Ρωτήστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή σας. Στο αμαξίδιο, ενθαρρύνετε μικρές αλλαγές βάρους κάθε 15–30 λεπτά, αν μπορεί ο ίδιος.

2. Το σωστό στρώμα

Ένα στρώμα ή αερόστρωμα κατακλίσεων μοιράζει την πίεση και μειώνει τον κίνδυνο. Περισσότερα στην ενότητα για τα αεροστρώματα πιο κάτω.

3. Μαξιλάρι στο αμαξίδιο ή στην καρέκλα

Όποιος κάθεται πολλές ώρες χρειάζεται μαξιλάρι κατακλίσεων (αεροκυψέλες, gel ή σιλικόνη). Δείτε τα μαξιλάρια κατακλίσεων. Αποφύγετε τις «κουλούρες» με τρύπα στη μέση για μακροχρόνια χρήση, γιατί μεταφέρουν την πίεση γύρω από την τρύπα.

4. Ελεύθερες φτέρνες

Οι φτέρνες κινδυνεύουν πολύ. Ένα μαξιλάρι κάτω από τις γάμπες, ώστε οι φτέρνες να «αιωρούνται», ή ειδικά προστατευτικά πτέρνας βοηθούν πολύ.

5. Καθαρό, στεγνό και ενυδατωμένο δέρμα

• Ελέγχετε το δέρμα κάθε μέρα, ειδικά στα σημεία κινδύνου.
• Πλένετε με ήπιο καθαριστικό και σκουπίζετε ταμποναριστά, όχι με τρίψιμο.
• Σε ακράτεια: αλλάζετε συχνά πάνα ή επίθεμα και προστατεύετε το δέρμα με προστατευτικό film ή κρέμα φραγμού.
• Μην κάνετε μασάζ σε κόκκινα σημεία, γιατί μπορεί να επιβαρύνει τους ιστούς.

6. Διατροφή και υγρά

Το δέρμα χρειάζεται πρωτεΐνη, θερμίδες και νερό για να μένει ανθεκτικό. Αν ο ασθενής τρώει λίγο ή χάνει βάρος, συζητήστε με τον γιατρό για συμπληρώματα διατροφής.

Κρέμα, λάδι ή πούδρα για κατάκλιση;

Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις: «ποια είναι η καλύτερη κρέμα για κατάκλιση;». Η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει μία κρέμα για όλα. Εξαρτάται από το τι χρειάζεται το δέρμα:

• Για ακέραιο δέρμα σε σημεία κινδύνου (πρόληψη και στάδιο 1): λάδια με υπεροξυγονωμένα λιπαρά οξέα, όπως το B. Braun Linovera®, που ενδείκνυται για την πρόληψη των ελκών πίεσης και για το στάδιο 1. Εφαρμόζεται σε λίγες σταγόνες, χωρίς έντονο τρίψιμο.
• Για δέρμα που εκτίθεται σε υγρασία (ακράτεια, ιδρώτας): προστατευτικό film, όπως το Askina® Barrier Film, ή κρέμα φραγμού με οξείδιο του ψευδαργύρου, που δημιουργούν ένα προστατευτικό στρώμα.
• Για ανοιχτή πληγή (στάδιο 2 και πάνω): όχι κρέμες ή πούδρες στην πληγή χωρίς οδηγία. Χρειάζεται σωστός καθαρισμός και κατάλληλο επίθεμα (δείτε παρακάτω).

Πούδρα ή ταλκ; Δεν προτείνεται σε ανοιχτή κατάκλιση και συχνά ούτε σε ακέραιο δέρμα, γιατί μπορεί να ξηράνει ή να ερεθίσει. Το ίδιο ισχύει για τα αντισηπτικά (π.χ. ιωδιούχα): σε χρόνια πληγή χρησιμοποιούνται μόνο με οδηγία γιατρού ή νοσηλευτή.

Αερόστρωμα ή στρώμα κατακλίσεων;

Για ανθρώπους που περνούν πολλές ώρες στο κρεβάτι, το στρώμα είναι από τα πιο σημαντικά μέτρα πρόληψης. Οι βασικές επιλογές:

• Αερόστρωμα κυψελωτό: μικρές αεροκυψέλες που φουσκώνουν και ξεφουσκώνουν εναλλάξ με μια αντλία. Συνήθως για χαμηλό έως μέτριο κίνδυνο.
• Αερόστρωμα ραβδωτό (σωληνωτό): μεγαλύτεροι αεροθάλαμοι με εναλλασσόμενη πίεση. Συνήθως για μέτριο έως υψηλό κίνδυνο ή για άτομα που μένουν σχεδόν όλη την ημέρα στο κρεβάτι.
• Στρώματα αφρού ή «υβριδικά» (αφρός και αέρας): για χαμηλότερο κίνδυνο ή για συνδυασμό άνεσης και προστασίας.

Η επιλογή εξαρτάται από το βάρος του ασθενή, το πόσες ώρες μένει στο κρεβάτι και το αν υπάρχει ήδη κατάκλιση. Δείτε τα αεροστρώματα κατακλίσεων και όλα τα είδη κατάκλισης. Ορισμένα βοηθήματα κατακλίσεων καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ με γνωμάτευση. Καλέστε μας να δούμε τι ισχύει στη δική σας περίπτωση.

Σημαντικό: ακόμα και με αερόστρωμα, ο ασθενής χρειάζεται αλλαγές θέσης και έλεγχο του δέρματος.

Επιθέματα κατακλίσεων: πότε χρειάζονται

Όταν το δέρμα ανοίξει (στάδιο 2 και πάνω), η πληγή χρειάζεται:

1. Καθαρισμό σε κάθε αλλαγή. Ένα διάλυμα έκπλυσης τραυμάτων με πολυεξανίδη και βεταΐνη, όπως το Prontosan®, είναι σχεδιασμένο να καθαρίζει την πληγή και να απομακρύνει το βιοφίλμ.
2. Κατάλληλο επίθεμα. Στις κατακλίσεις χρησιμοποιούνται συχνά αφρώδη επιθέματα σιλικόνης (π.χ. Askina® DresSil), που απορροφούν το υγρό της πληγής και αφαιρούνται χωρίς να «κολλάνε» στο τραύμα. Για ορισμένους ασθενείς, ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να προτείνει αφρώδες επίθεμα σιλικόνης και προληπτικά, π.χ. στον κόκκυγα.
3. Συνέχιση της πρόληψης: αλλαγή θέσης, στρώμα, διατροφή. Χωρίς αυτά, η πληγή δύσκολα κλείνει.

Το είδος του επιθέματος και η συχνότητα αλλαγής πρέπει να ορίζονται από γιατρό ή νοσηλευτή, ανάλογα με το στάδιο και το υγρό της πληγής. Για αναλυτικό πρωτόκολλο φροντίδας ανά στάδιο, δείτε τον οδηγό μας Κατακλίσεις: οδηγός φροντίδας ανά στάδιο.

Πότε πρέπει να δείτε γιατρό

Επικοινωνήστε με γιατρό ή νοσηλευτή άμεσα αν:

• το δέρμα έχει ανοίξει ή η πληγή μεγαλώνει,
• η πληγή μυρίζει άσχημα ή βγάζει πύον,
• η γύρω περιοχή είναι πιο κόκκινη, ζεστή ή πρησμένη,
• ο ασθενής έχει πυρετό ή φαίνεται πιο αδύναμος ή μπερδεμένος,
• φαίνεται μαύρος ή καφέ νεκρός ιστός.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει κατάκλιση;

Κατάκλιση είναι η βλάβη του δέρματος και των ιστών από την παρατεταμένη πίεση σε ένα σημείο του σώματος, συνήθως σε ανθρώπους που μένουν πολλές ώρες ξαπλωμένοι ή καθιστοί. Λέγεται και έλκος πίεσης.

Πόσο γρήγορα μπορεί να δημιουργηθεί κατάκλιση;

Σε ευάλωτους ανθρώπους, τα πρώτα σημάδια μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ώρες συνεχούς πίεσης. Γι' αυτό ο καθημερινός έλεγχος του δέρματος είναι τόσο σημαντικός.

Πώς καταλαβαίνω την κατάκλιση στο αρχικό στάδιο;

Από ένα κόκκινο σημείο σε ακέραιο δέρμα που δεν ασπρίζει όταν το πιέσετε απαλά με το δάχτυλο, συχνά στον κόκκυγα ή στις φτέρνες.

Τι κάνω αν εμφανιστεί κατάκλιση στον κόκκυγα;

Αφαιρέστε την πίεση από το σημείο (αλλαγή θέσης, αποφυγή ανάσκελης θέσης όσο γίνεται, κατάλληλο στρώμα ή μαξιλάρι), κρατήστε το δέρμα καθαρό και στεγνό και ενημερώστε τον γιατρό ή τον νοσηλευτή για την περαιτέρω φροντίδα.

Ποια είναι η καλύτερη κρέμα για κατάκλιση;

Δεν υπάρχει μία «καλύτερη». Για πρόληψη σε ακέραιο δέρμα χρησιμοποιούνται λάδια με υπεροξυγονωμένα λιπαρά οξέα (π.χ. Linovera®), για προστασία από την υγρασία προστατευτικά film ή κρέμες φραγμού, ενώ η ανοιχτή πληγή χρειάζεται καθαρισμό και επίθεμα με οδηγία επαγγελματία υγείας.

Χρειάζομαι αερόστρωμα;

Αν ο ασθενής περνά τις περισσότερες ώρες της ημέρας στο κρεβάτι ή έχει ήδη κόκκινα σημεία, ένα στρώμα ή αερόστρωμα κατακλίσεων συνιστάται. Ο τύπος εξαρτάται από τον κίνδυνο και το βάρος. Καλέστε μας να σας βοηθήσουμε στην επιλογή.

Είναι επικίνδυνη η κατάκλιση;

Μια κατάκλιση που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να βαθύνει και να μολυνθεί, ενώ σε ευάλωτους ανθρώπους μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως λοίμωξη του οστού ή του αίματος. Γι' αυτό η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι τόσο σημαντικές.

Προϊόντα για πρόληψη και φροντίδα

${{products:56,3359,3591,3594,3610,20,3360}}

Δεν ξέρετε τι ταιριάζει στον δικό σας άνθρωπο; Καλέστε μας στο 2311 286 262 ή αφήστε μας μήνυμα με τη φόρμα παρακάτω. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε δωρεάν δείγμα.

Πηγές

• European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel, Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline, 2019. npiap.com
• B. Braun – Pressure ulcer management. bbraun.com

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη συμβουλή γιατρού ή νοσηλευτή.