Κάκωση νωτιαίου μυελού και κύστη: πώς προστατεύονται τα νεφρά

Πριν από μερικές δεκαετίες, οι περισσότεροι άνθρωποι με κάκωση νωτιαίου μυελού πέθαιναν από τα νεφρά τους. Σε πενήντα χρόνια, το ποσοστό των θανάτων από νεφρικά και ουρολογικά αίτια έπεσε από πάνω από 75% σε 2,3%.

Αυτό δεν οφείλεται σε κάποιο νέο φάρμακο. Οφείλεται κυρίως στο ότι μάθαμε να αδειάζουμε σωστά την κύστη. Αυτό το άρθρο εξηγεί πώς — και τι δικαιούστε από τον ΕΟΠΥΥ. Για τον ίδιο τον καθετηριασμό, δείτε τον πλήρη οδηγό για τους αυτολιπαινόμενους καθετήρες.

Το ύψος της κάκωσης καθορίζει τι κάνει η κύστη

Το κέντρο της ούρησης βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα του νωτιαίου μυελού, στο ιερό τμήμα. Το αν η κάκωση είναι πάνω από αυτό ή πάνω σε αυτό αλλάζει εντελώς τη συμπεριφορά της κύστης.

Κάκωση πάνω από το ιερό τμήμα

Αυχενικές και θωρακικές κακώσεις, και οι περισσότερες οσφυϊκές. Το τοπικό κύκλωμα της κύστης λειτουργεί, αλλά δεν δέχεται πια εντολές από τον εγκέφαλο. Η κύστη συσπάται αντανακλαστικά, χωρίς προειδοποίηση — και συχνά ο σφιγκτήρας σφίγγει την ίδια στιγμή. Αυτό λέγεται δυσσυνεργία εξωστήρα–σφιγκτήρα και ανεβάζει πολύ την πίεση μέσα στην κύστη.

Κάκωση στο ιερό τμήμα ή στην ιππουρίδα

Εδώ χαλάει το ίδιο το κύκλωμα. Η κύστη δεν συσπάται: γεμίζει χωρίς αίσθηση και ξεχειλίζει. Η πίεση είναι συνήθως χαμηλότερη, αλλά η κύστη δεν αδειάζει ποτέ μόνη της.

Στις ατελείς κακώσεις η εικόνα μπορεί να είναι οτιδήποτε ανάμεσα. Γι' αυτό η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στο επίπεδο της κάκωσης· βασίζεται στον ουροδυναμικό έλεγχο.

Δύο διαφορετικές κύστες μετά από κάκωση νωτιαίου μυελού. Στις ατελείς κακώσεις η εικόνα κρίνεται με ουροδυναμικό έλεγχο.

Οι πρώτες εβδομάδες

Αμέσως μετά την κάκωση ακολουθεί η φάση του νωτιαίου σοκ: η κύστη δεν συσπάται καθόλου, όποιο κι αν είναι το επίπεδο. Στο νοσοκομείο αδειάζει με καθετήρα. Όταν η κατάσταση σταθεροποιηθεί, συνήθως στο κέντρο αποκατάστασης, γίνεται η μετάβαση στον διαλείποντα καθετηριασμό και η εκπαίδευση — δική σας ή του φροντιστή σας.

Γιατί ο διαλείπων καθετηριασμός και όχι ο μόνιμος καθετήρας

Η μελέτη που αναφέρεται πιο συχνά παρακολούθησε 316 ανθρώπους με κάκωση νωτιαίου μυελού για 18 χρόνια κατά μέσο όρο. Το ποσοστό των ασθενών με ουρολογικές επιπλοκές —λοιμώξεις, λίθους, βλάβες στην ουρήθρα, ευρήματα στα νεφρά— ήταν:

Διαλείπων καθετηριασμός 27,2% · αυτόματη ούρηση 32,4% · υπερηβικός καθετήρας 44,4% · μόνιμος ουρηθρικός καθετήρας 53,5%. Πηγή: Weld & Dmochowski, J Urol 2000.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι ο διαλείπων καθετηριασμός είναι η ασφαλέστερη μέθοδος ως προς τις ουρολογικές επιπλοκές. Σε δεύτερη ανάλυση της ίδιας ομάδας, ο διαλείπων καθετηριασμός βρέθηκε να προστατεύει την ελαστικότητα της κύστης, ανεξάρτητα από το επίπεδο της κάκωσης. Η κύστη που χάνει την ελαστικότητά της συνδέθηκε με παλινδρόμηση ούρων, πυελονεφρίτιδα και λίθους στα νεφρά.

Αυτόνομη δυσρεφλεξία: αυτό που πρέπει να ξέρει όλο το σπίτι

Αν η κάκωση είναι στο έκτο θωρακικό επίπεδο (Θ6) ή ψηλότερα, ένα ερέθισμα κάτω από το επίπεδο της κάκωσης μπορεί να ανεβάσει απότομα και επικίνδυνα την πίεση. Αυτό λέγεται αυτόνομη δυσρεφλεξία.

Σύμφωνα με ανασκόπηση στο World Journal of Urology, οι συχνότερες αιτίες προέρχονται από το ουροποιητικό: η γεμάτη κύστη και η ουρολοίμωξη. Ο ίδιος ο καθετηριασμός μπορεί επίσης να την προκαλέσει, γι' αυτό μετράει να γίνεται ήπια και με καλή λίπανση.

Τι προσέχουμε: ξαφνικός, σφυροκοπικός πονοκέφαλος, εφίδρωση ή κοκκίνισμα πάνω από το επίπεδο της κάκωσης, βουλωμένη μύτη, αργός σφυγμός.

Τι κάνουμε: καθόμαστε όρθιοι, χαλαρώνουμε ρούχα και ζώνες, και αδειάζουμε την κύστη ή ελέγχουμε αν ο καθετήρας είναι βουλωμένος. Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν γρήγορα, καλούμε το ΕΚΑΒ (166). Το ακριβές σχέδιο αντιμετώπισης θα σας το δώσει ο γιατρός σας — και πρέπει να το ξέρουν όλοι όσοι σας φροντίζουν.

Τυπώστε το και κρατήστε το στο σπίτι. Το προσωπικό σας σχέδιο αντιμετώπισης το ορίζει ο γιατρός σας.

Ποιος κάνει τον καθετηριασμό

Οι περισσότεροι άνθρωποι με παραπληγία καθετηριάζονται μόνοι τους. Στην τετραπληγία εξαρτάται από τη λειτουργία των χεριών: κάποιοι τα καταφέρνουν με βοηθήματα και κατάλληλο καθετήρα, άλλοι χρειάζονται φροντιστή. Και στις δύο περιπτώσεις, ο διαλείπων καθετηριασμός παραμένει η προτιμώμενη μέθοδος.

Στην πράξη, η επιλογή του καθετήρα κάνει μεγάλη διαφορά: ένας έτοιμος προς χρήση καθετήρας, με λαβή που πιάνεται και συσκευασία που ανοίγει με ένα χέρι, μπορεί να κρίνει αν θα καθετηριάζεστε μόνοι σας ή όχι.

Η παρακολούθηση είναι για πάντα

Η κύστη μετά από κάκωση νωτιαίου μυελού αλλάζει με τα χρόνια, ακόμη κι όταν όλα πάνε καλά. Γι' αυτό οι κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπουν παρακολούθηση εφ' όρου ζωής: τακτικό υπέρηχο νεφρών, έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας και επανάληψη του ουροδυναμικού ελέγχου όταν χρειάζεται.

Τι δικαιούστε με τους κωδικούς S14, S24, S34

Σύμφωνα με τον Πίνακα 12 του ΕΚΠΥ, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β' 5395/09.10.2025, για κακώσεις του αυχενικού (S14), θωρακικού (S24) και οσφυϊκού/ιερού (S34) νωτιαίου μυελού:

• Έως 180 καθετήρες τον μήνα — η μέγιστη ποσότητα του πίνακα, που αντιστοιχεί σε περίπου έξι καθετηριασμούς την ημέρα.
• Διάρκεια γνωμάτευσης έως 6 μήνες.
• Αρχική γνωμάτευση από Ουρολόγο ή Φυσίατρο· ανανέωση και από Νευρολόγο, Παθολόγο ή Γενικό Ιατρό.
• Συγχορηγούνται ουροσυλλέκτες: μίας χρήσης σε ίσο αριθμό με τους καθετήρες, ή πολλαπλών χρήσεων 10 τεμάχια τον μήνα.
• Ανώτατο μηνιαίο όριο δαπάνης 640 € για την κατηγορία.

Τα ίδια ισχύουν για τις μη τραυματικές βλάβες του νωτιαίου μυελού που αναφέρει ο πίνακας: όγκους του νωτιαίου μυελού, των μηνίγγων και της ιππουρίδας (C70.1, C72.0, C72.1) και ενδονωτιαίο απόστημα ή κοκκίωμα (G06.1).

Ολόκληρος ο πίνακας, ανά πάθηση, βρίσκεται στο άρθρο καθετήρες αυτοκαθετηριασμού και ΕΟΠΥΥ. Αν η γνωμάτευσή σας γράφει N31 (νευρογενής κύστη) αντί για τον κωδικό της κάκωσης, η ποσότητα είναι 150 τεμάχια και η διάρκεια έως 3 μήνες.

Αν μόλις ξεκινάτε

Η επιστροφή στο σπίτι μετά από το κέντρο αποκατάστασης είναι η στιγμή που οι περισσότερες ερωτήσεις εμφανίζονται — και που δεν υπάρχει πια νοσηλευτής στον διάδρομο.

Στο 2311 286 262 απαντάει νοσηλευτής. Μπορείτε να ρωτήσετε τι γράφει η γνωμάτευσή σας, αν η ποσότητα βγάζει νόημα ή ποιος καθετήρας ταιριάζει στα χέρια σας — ανεξάρτητα από το πού αγοράζετε τα υλικά σας. Η επίδειξη γίνεται στον χώρο σας, δωρεάν και πανελλαδικά.

Δοκιμάστε πρώτα — δωρεάν δείγμα Actreen

Ο σωστός καθετήρας κρίνεται στα χέρια σας, όχι στο χαρτί. Γι' αυτό σας στέλνουμε δωρεάν δείγμα να το δοκιμάσετε πριν αποφασίσετε.

Είμαστε συνεργάτες της B|Braun και στους καθετήρες δουλεύουμε τη σειρά Actreen: υδρόφιλοι, έτοιμοι λιπασμένοι, χωρίς ζελέ, χωρίς νερό, χωρίς αναμονή. Ανήκουν στην κατηγορία που αποζημιώνεται από τον ΕΟΠΥΥ.

• Για άνδρες: Actreen Hi-Lite Cath Nelaton 41 cm, με ίσιο άκρο, σε διαμέτρους CH08 έως CH16 — και Actreen Hi-Lite Cath Tiemann 41 cm, με ελαφρώς κυρτό άκρο, για όταν το πέρασμα στο ύψος του προστάτη είναι δύσκολο.
• Για γυναίκες: Actreen Mini Cath 9 cm — μικρός, διακριτικός, χωράει σε τσέπη ή τσαντάκι.

${{products:88,92,83}}

Ζητήστε δωρεάν δείγμα με τη φόρμα παρακάτω. Γράψτε στο μήνυμα αν ο καθετήρας είναι για άνδρα, γυναίκα ή παιδί και, αν τη γνωρίζετε, τη διάμετρο (CH) που χρησιμοποιείτε. Αν δεν ξέρετε ποιο μέγεθος σας ταιριάζει, καλέστε στο 2311 286 262 — θα σας βοηθήσουμε να το βρείτε. Δείτε επίσης όλα τα δωρεάν δείγματα.

Πηγές

• Schurch B, Tawadros C, Carda S. Dysfunction of lower urinary tract in patients with spinal cord injury. Handb Clin Neurol 2015;130:247-67. doi:10.1016/B978-0-444-63247-0.00014-6
• Weld KJ, Dmochowski RR. Effect of bladder management on urological complications in spinal cord injured patients. J Urol 2000;163(3):768-72. PubMed
• Weld KJ, Graney MJ, Dmochowski RR. Differences in bladder compliance with time and associations of bladder management with compliance in spinal cord injured patients. J Urol 2000;163(4):1228-33. PubMed
• Calderón-Juárez M, Samejima S, Rempel L, Sachdeva R, Krassioukov A. Autonomic dysreflexia in urological practice: pathophysiology, prevention and treatment considerations. World J Urol 2024;42(1):80. doi:10.1007/s00345-024-04781-0
• Panicker JN, Fowler CJ, Kessler TM. Lower urinary tract dysfunction in the neurological patient: clinical assessment and management. Lancet Neurol 2015;14(7):720-32. doi:10.1016/S1474-4422(15)00070-8
• European Association of Urology. EAU Guidelines on Neuro-urology. uroweb.org
• Prieto JA, et al. Intermittent catheter techniques, strategies and designs. Cochrane Database Syst Rev 2021;10:CD006008. PubMed
• ΦΕΚ Β' 5395/09.10.2025, Απόφαση 287, Πίνακας 12 — Αναλώσιμο Υγειονομικό Υλικό, Καθετήρες / Ουροσυλλέκτες.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική γνωμάτευση. Η διάγνωση, η αγωγή, ο τύπος και η ποσότητα των υλικών καθορίζονται από τον θεράποντα ιατρό. Οι παροχές του ΕΟΠΥΥ μεταβάλλονται με νεότερες αποφάσεις.